As children, Imam Hasan and Imam Hussain were once sick. The Beloved of Allah صلي الله عليه واله وسلم had advised his daughter, Bibi Fatimah and son-in-law, Hadrat Ali to promise to fast if their sons would get better. After doing so, Imam Hasan and Imam Hussain recovered from their illness. It was then that Hadrat Ali, Bibi Fatimah, Imam Hasan, and Imam Hussain all began their three day fast out of shukr to Allah.

Hadrat Ali went to borrow some barley from a neighboring resident. He came back home and gave it to Bibi Fatimah who then ground it up and prepared some loaves of bread so that her family could open their fast with it. Just as iftaar time was upon them, they heard someone knocking at the door. It was a poor person who said, “Asalaamu ‘Alaykum, Oh people of the house of Muhammad صلي الله عليه وسلم , I am poor and needy. Please feed me, and may Allah feed you from the food of Paradise.”

Seeing the pale disheveled person, they couldn’t help but give him all the food they had. With nothing else to eat, they had to open their fast with water, and they slept that night with nothing to eat.

The next day, the four had become extremely hungry and were waiting to fill their stomachs with food. It had almost come time for iftaar until, at that moment, someone came knocking at the door. This time, it was an orphan. The orphan explained his condition of hunger and asked for food from the House of Muhammad صلي الله عليه وسلم . Bibi Fatimah and Hadrat Ali cheerfully gave the orphan all the food they had even though this left them with nothing but water to open their fast with. Again, they slept with empty stomachs and little to eat for suhoor.

On the third day, Bibi Fatimah had used the last of the barley to make some few pieces of bread for the iftaar. It had been two days since any of them had last eaten food and weakness was starting to over take them. As the sun set, a knocking was heard at the door again! It was a captive, prisoner of war, who was asking for food and shaking from hunger. Even though Hadrat Ali and Bibi Fatimah were feeling dizzy and weak from their starving condition, they still gave everything they had for the sake of Allah, smiling. They couldn’t bring themselves to refuse anyone out of their love for Allah even though the four of them had nothing to eat for three days in a row. They went to sleep hungry as they would rather help and feed others rather than themselves!

The next day, Hadrat Ali took his family to Rasulullah’s صلي الله عليه وسلم house. Rasulullah صلي الله عليه وسلم was shocked to see their condition. They were weak and hardly holding steady from the lack of nourishment. Imam Hasan and Imam Hussain were shaking and Bibi Fatimah was hollow-eyed with her back stuck to her stomach. Even though Bibi Fatimah, Hadrat Ali, Imam Hasan, and Imam Hussain were fasting, they still gave their food to others, and placed others above themselves. It was to this beautiful sacrifice and act of generosity that Allah revealed the ayats: “Verily the Righteous shall drink from a cup tempered with Kafoor; from a well-spring the servants of Allah shall drink, flowing in abundance; they fulfill their vows, and fear the Day whose evil shall spread far and wide; And (in spite of their need), they give food to the poor, the orphans, and the captives, out of love for Allah…” (76:5-22).

Such generosity is unheard of! Subahan’Allah! Allah even further describes the multiple awards that await in Jannah for those who are generous to others. We should learn from their example and strive to place Service to Allah above our own needs just as the Righteous had done before us.


The Destructive Major Sin! A Root Cause to All Evil!


Bismillah al-Rahman al-Raheem,

All praise is due to Allah, Lord of the worlds, Sustainer of the universe & peace and blessings be upon His beloved messenger Muhammad ﷺ.

Have you ever wronged a brother or sister in Islam whether directly or indirectly?

Have you ever been a part of gheebah [backbiting]? buhtan [slander]? and nameemah [malicious gossip]?

Have you ever heard something about someone else and taken their word for it? Even without double/triple checking before opening your mouth or drawing a conclusion based on one persons he said/she said?
Have you ever heard or witnessed someone participating in this? Have you ever felt the need to speak up against this act whether true or not?

Have you ever thought to remind those who participate in this act that this behaviour is not that of a Muslim and is unacceptable? Or did you choose to ignore it because thinking it is not your business was the best choice? Or maybe even just eaves drop a little and become a part of the fitnah in some way?

It deeply saddens me to say this but we as a community have failed ourselves on too many levels imaginable.

We have confused what is noble character and traits with deception and hidden hate and hypocrisy. We choose to trade gemstones for gravel, who in their right mind would trade gemstones for gravel? Well you can count on the majority of the Muslim community in general in doing so no matter what heritage they are from, whether they are from the Indian community, Singaporean community, Lebanese community, Somali community, so on and so forth..

Most of us are so caught up living in a bubble of our own imagined righteousness that we cannot see how corrupted our inner self has really become.

We exhort effort in bringing scholars from overseas from this Tariqah and that Tariqah to invite our communities to our Mawlid celebrations and planned weekend spiritual retreats. Why? So these scholars deliver a talk in front of us, give us some righteous companionship and advice, provide us with guidance and be examples of love and compassion, so we can witness noble traits!

BUT these sheikhs and ustad’s return back to their country of origin it is as if we have learnt nothing, witnessed nothing and gained nothing, and everything about the various events and meetings went into one ear then straight out the other.

We religiously attend weekly Dzikr gatherings reading Mawlid al-Banzarji, Dia ul-Lami so much so that we know the pages of the poetry off by heart. We send salutations upon our beloved Prophet ﷺ also in abundance at these gatherings yet our hearts are quite rotten and hardened from within.

We are so fake that we only seem to appreciate outer appearances, white thobes and skull caps sporting a sense of self pride with our affiliation with this sheikh or that ustad while acting sufi-like.

We are suffering a devastating case of disease of the heart and the inner self that no tassawuuf lesson or lecture in noble character would save us from, because we have decayed from within. We have filled our inn with suspicion and hypocrisy both inwardly and outwardly, but the story is not just about that.

No one stops to think for a minute about the suffering of the individual in question. These so called self righteous individuals parading about with their sheikh affiliation and mawlid gatherings, just to be seen as good doers and people of Dhikr have become people of oppression; they have become exactly the opposite of whatever noble character and traits has been taught by the Prophet ﷺ whose mawlid they read and celebrate!

Not one person has given a single thought that maybe the individual you are backbiting, slandering and maliciously gossiping about is a innocent victim; whether the malicious gossip is true or untrue is besides the point. No one has stopped to think about the emotional and mental health of the person you are oppressing with your Dhikr tongues!

Malik related that a man asked the Messenger of Allah ﷺ, “What is backbiting?” The Messenger of Allah ﷺ, said, “It is to mention about a man what he does not want to hear.” He said, “Messenger of Allah! Even if it is true?” The Messenger of Allahﷺ , said, “If you utter something false, then it is slander.”

I ask you sincerely my dear brothers and sisters, are we pleasing Allah SWT with this behaviour? Have we won some extra praiseworthy deeds for our account? Have we moved forward in our character when we shun victims of backbiting or malicious slander from the community instead of being loving and compassionate nurturing individuals?

On the Authority of Bilal ibn al-Harith al-Muzani, Imam Malik relates that the Messenger of Allah ﷺ said, “A man speaks what is pleasing to Allah and he does not suspect that it will have the result that it does, and Allah will write for him His good pleasure for it until the day when he meets Him. And a man speaks what excites the wrath of Allah and he does not suspect that it will have the result that it does, and Allah will write His wrath for him for it until the day when he meets Him.”

So could you blame a oppressed, if he chose to whole heartedly turn to Allah SWT and make sincere supplication against all who have wronged him through backbiting/slander; whether directly or indirectly, especially in his emotional mental state with tears running down his cheeks? Wallah you could not blame him, but what harm would this bring?

I would like to remind you of a hadith related in al-Muwwata whereby Anas ibn Malik reported: The Messenger of Allah ﷺ said, “Beware of the supplication of the oppressed, even if he is an unbeliever, for there is no screen between it and Allah.” Musnad Ahmad 1214 – Sahih (authentic) according to Imam As-Suyuti.

This Hadeeth shows the seriousness of injustice, and it is a warning against injustice. It also highlights that the supplication of the wronged person against his oppressor is answered, and that there is nothing that would prevent it [his supplication] from being answered. Rather, the supplication of a wronged person is heard and it is not rejected.

Al-Mubaarakfoori said in Tuhfat Al-Ahwathi: (Guard against the supplication of the oppressed), meaning, avoid injustice, for fear that the oppressed person will supplicate against you (as there is no veil between it and Allah) there is nothing to prevent it from reaching Allah; rather, it is presented to Him.

Imam As-Suyuti said: i.e. there is nothing that will prevent it, even if the oppressed himself has something that requires that his supplication is not answered, like if his food is ill-gotten and the like. Even, some narrations of the Hadeeth read: (…even if he [the wronged person] is a disbeliever).”

Subhanallah we are definitely not on a level of ihsan, we are rather on a level of insanity due the injustice we practise towards others and that which would return to our souls from the dua of the oppressed!

Allah SWT state sin surat al-humazah v1: “Woe to every backbiter, [who is a] slanderer, frequently engaging in backbiting and slander!”

Allah SWT also mentions in Surat al-Hujurat v12: “…Would one of you love to eat the flesh of his dead brother? Nay, you would abhor it.” [so avoid backbiting].

In Bulugh al-Maram; Hudhaifah (ra) narrated that the Messenger of Allah ﷺ said: “A backbiter will not enter Paradise.” Agreed upon.

Abu Dawud relates that The Prophet ﷺ said: “A Muslim is a mirror to another Muslim”

Subhanallah this is such a short Hadith, but like many of the Prophet’s words – It is deep in meaning…

“What he meant was that we have an obligation to point to fellow Muslim his shortcoming and to tell the truth about his good aspects. He did not say, “A Muslim is a sword of no mercy (in correcting the mistakes) of another Muslim.

A mirror has the following qualities, that we also should have when reflecting upon other fellow Muslims.

1. A mirror has a one-to-one relationship with an object, after the person has gone the Mirror doesn’t keep the image for everyone to see, its as though the person was never there.

2. It does not announce a defect in public; a mirror does not backbite.

3. A mirror does not distort the image, but gives an honest, unbiased picture, if there is something wrong – it shows it in due proportion, if there is something right – it also shows it in due proportion, it is very Fair.

4. Neither does it exaggerate nor does it belittle the object.

5. The object goes to the mirror. The mirror does not travel looking for the short-comings of the object.”

Allah knows best.

NOTE: Sheik Ramy Najmeddine

ISIS and Assad cooperate locally on mutual interests to destroy FSA

A source close to the Turkish National Intelligence Organization claims an agreement was made between the Assad regime and ISIS to destroy the Free Syrian Army in the country’s north, continue oil sales, assassinate Zahran Alloush and surrender Tedmur and Sukhna

A group of Islamic State of Iraq and al-Sham (ISIS) and Syrian regime commanders held a meeting at a gas production plant in Hasaka’s al-Shaddadi area on May 28 this year. The two warring factions met not to stop fighting each other, but to focus on a common enemy. The common enemy to be destroyed was the rebel forces, especially the moderate and Western-backed Free Syrian Army (FSA), which recently made significant gains against the regime in Idlib, Aleppo and Deraa. A source close to the National Intelligence Organization (MİT), speaking on the condition of anonymity, told Daily Sabah that President Bashar Assad’s Syrian regime and ISIS made an agreement on that day at the gas production plant.

It has long been claimed that ISIS works for Iran or Assad, but there was no evidence to prove these conspiracy theories. However, when looking at the war conditions, local and temporary agreements are possible. Both Assad and ISIS hate other rebel forces – the regime considers the rebels to be terrorists and has entered a deadly war with them. ISIS sees the rebels as the main obstacle in its path to creating a new state in Iraq and Syria based on a strict interpretation of religious jurisprudence.

ISIS and Assad cooperate locally on mutual interests to destroy FSA

The source revealed that according to the deal, the Assad regime and ISIS will cooperate in certain areas, especially where they are in trouble with rebel forces like northern Aleppo, and while ISIS will increase its attacks on the FSA, the regime will also intensify airstrikes. Moreover, the Syrian regime asked ISIS to specifically target some rebel leaders like Zahran Alloush, who controls the Jaysh al-Islam (Army of Islam) group that operates in east Ghouta in the Damascus suburbs. As a gift for ISIS’ help to the regime against the FSA, the regime would give some cities like Tedmur and Sukhna to the militant group. ISIS, in response to the regime’s cooperation, will continue selling oil via both pipelines and tankers. As understood from the recent developments, there was a dispute between the two parties over the Kurdish areas. Regime representatives, according to the source, rejected the ISIS seizure of Kurdish areas since the regime and the Kurdish Democratic Union Party’s (PYD) People’s Protection Units (YPG) allegedly made a deal previously, ensuring that the Kurdish side and Damascus will not fight each other and that regime forces will leave the control of the Kurdish areas to the PYD.
The source told Daily Sabah that the regime and ISIS made an agreement consisting of four articles. The parties would deal with regard to six articles, but one of the last two remained ambiguous, and it was decided they would be discussed later, while the other one remained unsolved. The existence of both cooperation and disputes show that the agreement is temporary and focuses on the common enemy.
ISIS and Assad cooperate locally on mutual interests to destroy FSA

According to the source, two officials from the regime attended the meeting – Talal Ali and Colonel Ahmed Abdel Wahhab, who is serving as head of military intelligence in Qamishli. The envoy arranged the meeting after Ali Mamlouk, head of the Syrian National Security Bureau, tasked them with convincing ISIS to increase attacks on the FSA. Mamlouk had been accused of spying for rebel groups and allying with some other groups. Yet, according to the information obtained, Mamlouk organizes meetings for local cooperation with different groups against others.

ISIS sent three commanders about whom Daily Sabah does not have any information other than their names – Faisal Ghanem Abu Muhammad, Abu Ramzy and lawyer Fadel el-Saleem Abu Mustafa – which are most likely pseudonyms as ISIS members never give more information about themselves. Even members of the group have limited information on governors and commanders.

The two parties agreed on four issues:

1) Sukhna and Tadmur will surrender to ISIS with weapons in warehouses

Tadmur or Palmyra and Sukhna are strategically important for ISIS to consolidate its power in Syria by capturing cities that are in the middle of the country and at the interception point of oil and gas pipelines. Syrian forces loyal to Assad that have lost power in the north and around Palmyra were unable to control the area, as the FSA and other rebel forces were attempting to capture it. ISIS was also aiming to capture the area and did so without facing any serious struggle from regime forces. After taking Palmyra, ISIS destroyed the border between Syria and Iraq. A week before the meeting, ISIS militants were seizing control of villages in rural areas. On May 22, Al-Arabiya News reported that ISIS militants took control of the Syrian side of the al-Waleed border crossing that connects Syria with Iraq. As a result, Syrian forces were trapped and chose not to fight. While pulling back, the regime left an army intelligence outpost and a military airport. Apart from Tadmur, another strategically important city was Sukhna. On March 18 reported: “The regime considers Sukhna the last line of defense between ISIS forces invading from the town’s north and regime-controlled Palmyra to the town’s south. A victory for ISIS would give it access to some of the richest oil and gas fields in the country – a crucial gain for the militant group as the country suffers from an acute fuel crisis and as the U.S.-led coalition continues to target its oil production facilities in Deir ez-Zor, al-Hasakah and Raqqah.” The regime, which is in trouble with the advance of rebels both in Damascus’s north, Idlib and Deraa, agreed to give the two cities to ISIS. But the regime’s demand was clear in the second article.

2) ISIS will continue selling oil to the regime via both pipelines and tankers
According to the deal, ISIS will not cut off the regime’s access to energy and will continue selling oil through the pipelines that go into regime-held areas as well as through tankers that will take the oil to where pipelines have been destroyed or heavily damaged. Palmyra is also important for its gas resources.

The Syrian Observatory for Human Rights said last month that ISIS controls half of all the territory in the war-torn country. The map clearly shows almost all major oil fields are controlled by ISIS, which also controls a vast oil-rich area in Iraq. By seizing Palmyra and unifying its borders from Mosul to Palmyra, ISIS started holding the two countries’ major oil resources. The Assad regime has been deprived of almost half of its gas and electricity resources after ISIS’s advances.

ISIS was aware of the importance of the natural resources and that the resources would give it greater power than that which it could gain through fighting. Assad would have to cooperate with ISIS as the group is holding major oil and gas fields. Touching on the importance of Palmyra, Yezid Sayigh, in an article published by the Carnegie Endowment for International Peace on June 8, wrote: “Fields in the area [of Palmyra] were expected to eventually produce 9 million cubic meters of crude oil per day. These included the Arak, Dubayat, Hail, Hayan, Jihar, al-Mahr, Najib, Sukhneh and Abi Rabah fields, which according to a former industry insider have collectively been producing half of Syria’s output of natural raw and liquid petroleum gas. Palmyra is also the transit point for pipelines carrying gas from important fields in Hasakah and Deir ez-Zor provinces in northeastern and eastern Syria respectively.”

3) ISIS will attack rebel-held areas and Assad’s forces will carry out airstrikes

According to the agreement, ISIS will attack rebel-held areas in northern Aleppo, especially in Azaz, and the regime will intensify its airstrikes.

After ISIS was defeated by Kurdish forces in Tal Abyad, the group targeted FSA-held Azaz, a strategically important town near the Turkish border. An activist, who wanted his name to be concealed for security reasons and has close relations with the Ahrar al-Sham group, told Daily Sabah that regime strikes and ISIS attacks are simultaneous. “When ISIS militants started terrorizing villages near Azaz and Aleppo’s rural areas, the regime started dropping more barrel bombs. Until two weeks ago the regime had lessened the airstrikes as the opposition groups were targeting new areas closer to Latakia and Damascus. When ISIS left Tal Abyad with little resistance, Assad’s airplanes started flying over Azaz.” A source in Syria, who wanted to remain anonymous, highlighted that ISIS is not fighting against the Assad regime, but only against opposition groups while also harming civilians caught in the middle. The same source also claimed that there is a hidden or tacit agreement between ISIS, the Assad regime and Iran, as the regime and its supporters benefit from ISIS’ commitments. As an example, he said, “Before ISIS captured Raqqah, the regime was continuously bombing. When ISIS captured it, there were no more bombings.”

Aron Lund, editor of Syria in Crisis, a website published by the Carnegie Endowment for International Peace, told Daily Sabah he does not think that there is any form of organized cooperation between Assad and ISIS, but he added that there might be local cooperation. “There may of course exist local arrangements between specific commanders, or for example clan elders on the two sides who know each other, and informal understandings about red lines, given that the situation can be calm for long times on particular fronts.” Joshua Landis, director at the Center for Middle East Studies, said that he does not know if Assad and ISIS cooperate in the Aleppo region even as they fight in Palmyra, Homs, Deir ez-Zor and Qalamoun. But he added that any group may cooperate with another other one and did not deny the possibility.4) If ISIS succeeds in defeating rebels in the north, the regime will give either al-Suwayda or al-Salamiyah to ISIS

According to information obtained by Daily Sabah, the regime promised ISIS that if the rebels were repelled from the north, either al-Suwayda, which is densely populated by the Druze minority, which is considered heretical by ISIS, or al-Salamiyah, which is home to Shiites belonging to the Ismaili sect, would be given to ISIS.

The Fatah Army, a rebel coalition, has won a string of victories in Idlib since early April after ending internal disputes, has been unified and is concentrating on advancing on Latakia. The rebels have recently made the most significant gains since the war started in 2011. They captured Idlib, Jisr al-Shughour, Areha and Deraa.

The two cities offered by the Assad regime would expand ISIS’s area of control into Idlib near the Turkish border and Suwayda in the south. In both areas, moderate rebels will have to be beaten first.

The Assad regime, which accuses rebels of persecuting minorities, has allegedly promised to give the two cities to ISIS and pave the way for massacres of both Druze and Ismailis that ISIS considers heathens.

There were two more issues according to the source. One of them will be solved later and another remains disputed.

1) Zahran Alloush will be assassinated

After agreeing on the four articles, the two sides said another meeting will be organized on how to assassinate Zahran Alloush, the head of Jaish al-Islam, which operates in Ghouta and Douma near Damascus and also fights ISIS near the Qalamoun Mountains. The regime, according to the source, asked ISIS to kill Alloush and ISIS accepted the task, but the two groups said they will meet later when ISIS plans how to carry out the assassination.

Jaish al-Islam is known for its successful operations against the regime and Hezbollah near Damascus. In an article published in Foreign Policy on Oct. 1, 2013, the group was described as the winning side after unifying more than 50 small groups under its umbrella. The article claims that the U.S. and Gulf countries, mainly Saudi Arabia, have provided aid to the group based on a report published by The New York Times on March 24, 2013. The article also claims that the U.S. was hoping that the group would stop the rise of extremist groups in Syria. “The formation of the Army of Islam in the capital’s eastern fringe under Zahran Alloush, the leader of the group Liwa al-Islam, strengthens Salafist militants owing allegiance to Riyadh against ISIS,” a Reuters report said on Oct. 1, 2013. “While hoping to avoid outright confrontation with fellow militants, the Saudis had been gauging the willingness of local Salafist fighters in joining Saudi-backed formations, including a proposed Syrian National Army,” the same report said. In sum, Jaish al-Islam was supposed to both stop ISIS and al-Qaida-affiliated groups and disturb the regime. Neither ISIS nor al-Nusra Front is effective in the south.

2) ISIS wants al-Hasakah, regime refuses

The disputed proposal was the Kurdish region, especially al-Hasakah, which is at the center of a corridor for the Kurdish-populated areas. ISIS wanted to seize al-Hasakah to break the PYD’s power in the region to secure the north while attacking the FSA in the north of Aleppo. However, according to the source, regime representatives asked ISIS not to attack the Kurdish area as the regime and the PYD previously agreed that al-Hasakah will remain in the hands of the YPG.

However, ISIS did not accept the regime’s demand and attacked al-Hasakah. A clash between the group and the regime erupted near Hama in Sheik Hilal. “The clashes killed 40 government loyalists, including soldiers and members of the National Defense Forces,” a local pro-government militia said. The latest clash could show that cooperation is not valid across Syria, but has a specific target to destroy FSA.


Ancestors of the modern day Khawarij

Wahhabism Unveiled

Below are descriptions of the early Khawarij taken from the book “Violence and Belief in Late Antiquity” By Thomas Sizgorich (a non-Muslim author and hence a takfiri cannot charge of being a “biased Soofee”). One can see from it how much the Khawarij of today resemble their ancestors in their ideology, slogans, piety, takfirism & violence.  An exception can be made that the Kharijites back then lived during the time of Salaf and as a result they had some of the piety of the righteous salaf, while the Kharijites of today live during the worst of times in terms of Islamic piety, and hence are the worst of the Kharijites history has ever witnessed.

Thomas Sizgorich on Khawarij -1Thomas Sizgorich on Khawarij -2Thomas Sizgorich on Khawarij -3Thomas Sizgorich on Khawarij -4Thomas Sizgorich on Khawarij -5Thomas Sizgorich on Khawarij -6Thomas Sizgorich on Khawarij -7

View original post

The Fiqh Of Fasting In the Hanafi Madhhab

The Fiqh Of Fasting In the Hanafi Madhhab

Fasting the month of Ramadan is one of the five pillars of Islam. The Companion Abdullah ibn Umar ibn al-Khattab (Allah be pleased with him) said, “I heard the Messenger of Allah (Allah bless him and give him peace) say: ‘The religion of Islam is based upon five (pillars): testifying that there is no deity except God and Muhammad is the Messenger of God; establishing the prayer; giving zakat; making pilgrimage; and fasting (the month) of Ramadan.’” [Bukhari; Muslim]

In truth, fasting the month of Ramadan is one of the greatest acts of worship a believer can perform. It is an act that cleanses one’s mind, body, and soul from the spiritual and physical impurities of this world. It is an act that brings the hearts of Muslims together on a world-wide level as they endeavor to practice the virtue of self-discipline in unison. And it is an act that satiates the hungry soul for its eagerness to please the Lord of the Worlds.

The act of fasting was also practiced by previous religious communities. Likewise, it has been ordained for the followers of the Prophet Muhammad (Allah bless him and give him peace). Allah All-Mighty says in the Quran, “O ye who believe! Fasting is prescribed onto you as it was prescribed onto those before you, that perhaps ye may (learn) self-restraint.” [Surat Al-Baqara, v. 183]

What is Fasting?

Linguistically, the word fasting in the Arabic language means unconditional ‘restraint’ (imsak) from any action or speech during any time.

According to the Sacred Law, fasting is the act of:

a. refraining from engaging in sexual activity, and
b. refraining from entering anything into the body cavity,
c. whether deliberately or accidentally,
d. from the time the sun begins to rise to the time the sun sets
e. accompanied with the intention of fasting
f.  from individuals who are permitted to fast.

‘Refraining from engaging in sexual activity’ includes actual sexual intercourse and ejaculation cased by foreplay.

‘Refraining from entering anything into the body cavity’ refers to the acts of entering food, drink, or medicine into the body cavity, regardless of whether this is a typical item one would enter into the body cavity or not. Entering any of these substances inside the body cavity means that the substance enters into the throat, the intestines, the stomach, or the brain by way of the nose, the throat, the private parts, or open wounds.

‘Whether deliberately or accidentally’ excludes forgetful acts of eating, drinking, or sexual activity.

‘From the time the sun begins to rise to the time the sun sets’ refers to the true entering of the Fajr time to the entering of the Maghrib time.

‘Accompanied with the intention of fasting’ means that one must intend to fast in order to distinguish if one is really performing an act of worship or not when one refrains from eating, drinking, or having sexual intercourse. For example, if one were to merely stay away from food, drink, or sexual activity without an intention to fast, then this fast is not valid and does not count.

‘From individuals who are permitted to fast’ means that one must be free from a situation that would prevent the validity of one’s fast, such as menstruation or lochia (post-natal bleeding).

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya; Shurunbulali Imdad al-Fattah]

When Does Fasting Become Obligatory?

Fasting the month of Ramadan is obligatory upon every Muslim, male and female, who is sane and pubescent. This ruling also applies to making up any unperformed Ramadan fasts whether due to an excuse or one’s own remissness. Therefore, a person is obliged to makeup missed Ramadan fasts. [Shurunbulali, Maraqi al-Falah]

A male child becomes pubescent when he experiences a wet dream or ejaculation. A female child becomes pubescent when she experiences a wet dream or her first menstruation. If by the age of 15 lunar years neither male nor female has undergone these experiences, then they are considered legally pubescent and are obliged to fast.

Fasting the current month of Ramadan is obligatory upon the aforementioned individuals if they are physically able to fast, free from menstruation and lochia (post-natal bleeding), and resident. [ibid]

Who Is Excused From Fasting the Month of Ramadan?

Fasting the month of Ramadan is not obligatory upon a menstruating woman or a woman in the state of lochia (post-natal bleeding) because fasting is not permitted while they are in this state. [Shurunbulali, Imdad al-Fattah]

Sick people and women who are pregnant or breastfeeding are obliged to fast. However, illness can excuse a person from fasting if one reasonably fears that the act of fasting would increase the sickness or slow the recovery process. The same ruling applies to a woman who is pregnant or breastfeeding and reasonably fears that fasting will harm her or her baby. Reasonable fear is known by: 1) manifest signs, 2) a relevant past experience, or 3) the notification of an upright, Muslim doctor/expert. [Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Shurunbulali, Imdad al-Fattah]

A traveler is also excused from fasting if he initiates his journey before the time of Fajr enters. However, it is better that he fasts providing that this does not cause undue hardship. If a person begins fasting a day of Ramadan and then travels, he is obliged to complete his fast. [ibid]

All of the aforementioned individuals are obliged to make up their missed fasts once Ramadan has ended in a time that they are able. There is no expiation for a person who delays making up their missed fasts, though it is superior to make them up immediately if they are able. [ibid]

What are the Different Types of Fasts?

There are essentially 9 types of fasts:

1. Specified* Obligatory (fard) fasts: the current month of Ramadan

2. Non-Specified Obligatory (fard) fasts: make up fasts from a past Ramadan

3. Specified Necessary (wajib) fasts: specified vowed fasts

4. Non-Specified Necessary (wajib) fasts:

  • non-specified vowed fasts
  • expiation fasts
  • make up fasts for any vowed, sunna, nafl, or expiation fast that one vitiated

5. Emphasized Sunna fast:

  • the 9th of Dhul al-Hijjah (the day of Arafat)
  • the 10th of Muharram (the day of ‘Ashura) along with either the ninth or the eleventh day

6. Recommended fasts:

  • 13th, 14th, 15th days of each lunar month (full moon days)
  • every Monday and Thursday of each month
  • 6 days of the month of Shawwal; it is best to perform them consecutively
  • any other fast established by a request or promise of reward from the sunna, like the fast of Dawud (fasting every other day), which is said to be the most beloved fast to Allah

7. Voluntary (nafl) fasts: any fast other than the aforementioned as long as it is not disliked

8. Slightly Disliked (makruh tanzihi) fasts:

  • only fasting 10th of Muharram without the ninth or eleventh day
  • singling out Friday if one specifically thinks that there is reward in it, otherwise there is no dislikedness
  • singling out Saturday, though there is no dislikedness if it coincides with another type of fast
  • continuously fasting without breaking one’s fast in the evening (wisal)

9. Prohibitively disliked (makruh tahrimi), sinful fasts:

  • the day of Eid al-Fitr
  • the day of Eid al-Adha and the three days that follow (al-Ayyam al-Tashriq)

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya; Shurunbulali Imdad al-Fattah; Tahtawi, Hashiyya al-Tahtawi]

*Specified fast means that there is a specific time designated for performing this fast. [Radd al-Muhtar] As such, one is obliged to fast this day, and one cannot intend to fast a different type of fast.

Non-Specified fast means that there is not a specific time designated for performing this fast. Therefore, it is possible to choose when to fast it. The distinction between specified and non-specified also returns to rulings related to the intention which is forthcoming.

What are the Stipulations For a Valid Fast?

The stipulations for a valid fast are: 1) the intention, 2) to be free from menstruation and lochia, and 3) to be free from anything else that would break the fast. [Shurunbulali, Nur al-Iydah]

It is not a condition for the validity of the fast that a person be free from the state of major ritual impurity (janaba). The mother of the believers, Aisha (Allah be pleased with her) said, “Fajr would enter during the month of Ramadan and the Messenger of Allah (Allah bless him and give him peace) would be in a state of major ritual purity from other than a sexual dream (i.e. because of sexual relations). He would perform the purificatory bath and fast (that day).” [Muslim]

Likewise, if one intended to fast during the night and woke up within Fajr time in a state of major ritual impurity, then one must perform the purificatory bath (ghusl) for the sake of the validity of one’s prayers, fast this day, and the fast is considered valid. [Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Shurunbulali,  Imdad al-Fattah]

What Is the Intention?

The intention is needed for each day one fasts, even in the month of Ramadan. [Shurunbulali, Imdad al-Fattah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya]

The intention is the determination one feels in the heart to do something. [Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya] A way to envision this point is if a person was to ask one what they are doing, one would affirm that they are fasting. Practically-speaking, it is nearly impossible to not have the intention in the Hanafi madhhab. One does not have to verbally state the intention, though it is better. [ibid]

When Does One Make the Intention?

The time of the intention depends on the type of fast.

Category A: For the specified obligatory, specified necessary, emphasized sunna, recommended, and nafl fasts, the following rulings apply to the intention:

1. One must make the intention in the appropriate time in order for the fast to count.
2. The time of the intention is from Maghrib of the previous night to before the Islamic midday (see definition below) of the following day. This is providing that one did nothing that would invalidate the fast from the start of Fajr time.
3. Scholars confirm that it is superior for one to make the intention the night before one fasts (i.e. any time from Maghrib to the entering of Fajr) due to the difference of opinion from other schools on this point.
4. It is sufficient to intend to fast without specifying if the fast is obligatory, necessary, sunna, recommended, or nafl.

[Shurunbulali, Imdad al-Fattah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya; al-Fatawa al-Hindiyya]

Category B: For non-specified obligatory and non-specified necessary fasts, the following rulings apply to the intention:

1. One must make the intention in the appropriate time in order for the fast to count.
2. The time for the intention is from Maghrib of the previous night to the entering of Fajr on the day one desires to fast.
3. One must also specify the type of fast when intending.
4. If one made the intention after the entering of Fajr to before the Islamic midday (see definition below), then this fast counts as a voluntary (nafl) fast instead.

[Shurunbulali, Imdad al-Fattah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya]

When Is the Islamic Midday?

The Islamic midday (al-Dahwa al-Kubra) is the half-way point between the entering of Fajr time to the entering of Maghrib time. It does not mean noon, nor does it mean the zawal. [Mulla Khusru, Durar al-Hikam Sharh Ghurar al-Ahkam; ibn Abidin, Radd al-Muhtar]

For example, if Fajr entered at 5 am and Maghrib entered at 5 pm, then the Islamic midday would be the half-way point between this 12 hour time span, which is 11 am. Thus, in this example, a person would have from the entering of Maghrib of the previous night to before 11 am of the next day to make the intention if he is performing a fast from category A.

The intention must be made ‘before’ the Islamic midday because one needs to fast with the intention for the majority of the day. According to the Sacred Law, this would be akin to fasting the entire day. [Mulla Khusru, Durar al-Hikam Sharh Ghurar al-Ahkam; ibn Abidin, Radd al-Muhtar]

What Happens If One Decides Not to Fast?

It is a condition that the intention to fast remains with one.

If during the night one decides to not fast the next day after previously intending to fast it, then one is not considered to be fasting for that day. If one renewed the intention, however, then one is considered to be fasting.

[Shurunbulali, Imdad al-Fattah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya]

What Are Some Recommended Acts While Fasting?

  • To eat the pre-dawn meal (suhur) before Fajr time enters
  • To delay the pre-dawn meal closer to the time before Fajr enters
  • To hasten to break one’s fast at the entering of Maghrib

[Shurunbulali, Nur al-Iydah]

What Are Some Duas to Read When Breaking the Fast?

Allahumma laka sumtu wa bika aamantu wa ‘alayka tawakkaltu wa ‘ala rizqika aftartu wa sawm al-ghad min shahr Ramadan nawaytu faghfir li ma qaddamtu wa ma akh-khartu

“Oh Allah, for You I fasted, and in You I believe, and on You I place my reliance, and on Your provision I break my fast. And I intend the fasting of tomorrow for the month of Ramadan. Forgive me for what I did before and what I do after.”

Allahumma laka sumtu wa ‘ala rizqika aftartu

“Oh Allah for You I fasted and upon Your provision I break my fast.”

Allahumma laka sumna wa ‘ala rizqika aftarna fataqabbal minna innaka Anta al-Sami’ al-‘Alim

“Oh Allah for You we fasted, and upon Your provision we break our fasts. Accept this from us. Verily, You are All-Hearing, All-Knowing.”

[Nawawi, al-Adhkar; Tahtawi, Hashiyya al-Tahtawi]

What Does a Woman Do If Her Period Starts In Ramadan?

If her menstruation starts in Ramadan during the night (i.e. any time from the entering of Maghrib to before the entering of Fajr), then she refrains from fasting the following day and for the duration that she is menstruating. [Hedaya Hartford, Birgivi’s Manual Interpreted]

If her menstruation starts in Ramadan during the day (i.e. any time from the entering of Fajr to the entering of Maghrib), then her fast is vitiated and it does not count. She must make up this day after Ramadan has ended in a time when she is able. She must refrain from fasting for the duration that she is menstruating. [Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Shurunbulali, Imdad al-Fattah; Tahtawi, Hashiyya al-Tahtawi]

A menstruating woman can eat and drink during the day in Ramadan. If she believes that it is unlawful for her to eat or drink, then it is necessary for her to do so as refraining from food or drink with the intention of fasting is unlawful for her. [Tahtawi, Hashiyya al-Tahtawi; Shurunbulali, Imdad al-Fattah]

A menstruating woman should record the number of days she missed while fasting and make them up after Ramadan ends in a time when she is able.

The same rulings apply to a woman in a state of lochia (post-natal bleeding).

What Does a Woman Do If her Period Ends In Ramadan?

If her menstruation stops in Ramadan during the night (i.e. any time from the entering of Maghrib to before the entering of Fajr), then she performs a purificatory bath (ghusl), begins her obligatory worship, and she is obliged to fast the following day and the remainder of Ramadan. [Hedaya Hartford, Birgivi’s Manual Interpreted]

Note: There are details to this point if her menstruation ends before the menstrual maximum of 10 complete days and the ghusl time finishes within the Fajr time. Please refer to Hedaya Hartford’s ‘Birgivi’s Manual Interpreted.’

If her menstruation stops in Ramadan during the day (i.e. any time after the entering of Fajr up to the entering of Maghrib), then she performs a purificatory bath (ghusl), begins her obligatory worship and she acts like a fasting person until the Maghrib time enters due to the sacredness of the month of Ramadan. [Hedaya Hartford, Birgivi’s Manual Interpreted] It is necessary for her to abstain from eating and drinking for the remainder of the day. [Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Shurunbulali,  Imdad al-Fattah] She is sinful if she does not do so. However, this day of acting like a fasting person does not count as a fast. She must make up this day after Ramadan has ended in a time when she is able. [ibid] She is obliged to fast the following day and the remainder of Ramadan.

A menstruating woman should record the number of days she missed while fasting and make them up after Ramadan ends in a time when she is able.

The same rulings apply to a woman in a state of lochia (post-natal bleeding).

Are There Actions That Can Vitiate the Fast?

Yes, there are actions that can vitiate the fast. These actions fall under two categories: 1) that which vitiates the fast and requires a makeup along with expiation and 2) that which vitiates the fast and requires makeup only. [ibn Abdin, Radd al-Muhtar]

For the first category, the principle returns to deliberately performing an act that vitiates the fast by one’s own free will and without a valid reason. Deliberately means that one remembers that one is fasting and purposely performs an action that breaks the fast. [ibid] These actions are outlined below in the section ‘category 1.’

For the second category, the principle returns to accidentally performing an act that vitiates the fast. It also includes acts performed by force of a third party. Accidentally means that one remembers that one is fasting but broke the fast by one’s own doing without the intention to purposely break the fast. [Tahtawi, Hashiyya al-Tahtawi; Related in Radd al-Muhtar] These actions are outlined below in the section ‘category 2.’

If any of the actions from category 1 are performed forgetfully, then they do not vitiate the fast. Forgetfully means that one does not have the presence of mind that one is fasting when performing the action. [Shurunbulali, Imdad al-Fattah]  The Prophet (Allah bless him and give him peace) said, “Whoever forgets that he is fasting and eats or drinks, then he still completes his fast. It is only Allah who fed him and gave him drink.” [Bukhari] In another narration, the Prophet (Allah bless him and give him peace) said, “If a fasting person eats forgetfully, it is only provision Allah put forth to him and there is no makeup upon him.” [Bukhari]

Category 1: Acts That Vitiate the Fast & Require Makeup & Expiation

Acts that invalidate the fast and require a makeup along with expiation only relate to the current Ramadan fasts. Otherwise, if one performs any of the following actions while performing a fast outside of the current month of Ramadan, such as a make-up fast, then the fast is vitiated and only a makeup is required. One does not owe the expiation.

If done deliberately, by one’s own free will, and without a valid reason while fasting a current Ramadan fast, the following acts invalidate the fast and require a makeup along with expiation:

1. eating or drinking something that humans would normally consume and this consummation nourishes, medicates, r pleases the body in some way
2. actual sexual intercourse, in the front or rear private part*, regardless if one ejaculated or not
3. swallowing the saliva of one’s spouse

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya]

*It is impermissible and a grave crime to engage in sexual intercourse from the rear private part. The Sacred Law unconditionally prohibits this type of sexual activity whether during or not during the month of Ramadan.

What is the Expiation?

The expiation is to fast sixty consecutive days in the year without any interruption. One must choose a time where one can fast these sixty days without the days of Eid or the three days after Eid al-Adha (al-Ayyam al-Tashriq) interrupting the fasts because of the prohibition of fasting on these days. [Shurunbulali, Maraqi al-Falah] If one does not fast them consecutively, then one must restart the 60 day period each time the continuity of the fasts is broken. [Tahtawi, Hashiyya al-Tahtawi]

The only exceptions to this rule are if one is menstruating or in a state of lochia (post-natal bleeding). A menstruating woman must continue to fast after she becomes pure, and she cannot delay the completion of the expiation. If she does delay fasting after becoming pure, then she must restart the 60 days of fasting. [Tahtawi, Hashiyya al-Tahtawi] The same ruling applies to a woman in the state of lochia.

If one is genuinely unable to perform the sixty consecutive fasts based on reasonable surety, then one must either:

a. feed the same sixty, poor people to their fill for two meals, or
b. feed one poor person to his fill for two meals a day for sixty days, or
c. give sixty poor people half a sa’* of wheat (or similar food grains) or its monetary value, or
d. give sixty poor people a sa’* of dates (or similar food grains) or its monetary value, or
e. give one poor person either c or d for sixty days.

It is important to note that one does not have a choice between fasting sixty days and feeding sixty poor people. Rather, one is obliged to fast sixty days, unless one is genuinely unable to perform all of these fasts based on reasonable surety.

Reasonable surety is known by: 1) manifest signs, 2) a relevant past experience, or 3) the notification of an upright, Muslim doctor/expert.

One expiation suffices for all previous violations performed, even if they occurred in separate Ramadans. However, if one performed a future violation after the performance of the expiation, then a new expiation is owed.

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya; Shurunbulali Imdad al-Fattah]

*Half a sa’ is approximately 2 kilos (4.5 pounds). A full sa’ is approximately 4 kilos (9 pounds).

Category 2: Acts That Vitiate the Fast & Require Make Up But Do Not Require Expiation

This category includes any act that vitiates the fast if done accidentally (see aforementioned definition) or by force of another.

It also includes any makeup fast one vitiated while trying to make it up.

The Mouth & Throat:

  • eating or drinking accidentally
  • eating or drinking because one thought Maghrib entered but Maghrib did not enter
  • eating or drinking because one doubted that Fajr entered but Fajr really did enter
  • eating or drinking forgetfully and thereafter thinking that the fast is broken, to deliberately eat and drink again
  • swallowing what is between the teeth, on the condition that it is the size of a chickpea or bigger
  • swallowing a pebble or other items that people wouldn’t typically eat
  • swallowing water by accident when gargling for wudu or ghusl (with the exception of water that remains in the mouth—see next category)
  • swallowing blood that exits from the gums and preponderates over the saliva
  • swallowing toothpaste or mouthwash
  • deliberately swallowing vomit that reaches a mouthful
  • deliberately vomiting a mouthful, regardless if one swallows it or not
  • vomiting and thereafter thinking that the fast is broken, to deliberately vomit again
  • smoke that enters the throat by one’s doing, on the condition one’s body doesn’t benefit from it
  • kissing that causes one to ejaculate, on the condition one did not swallow the other’s saliva

The Private Parts:

  • engaging in sexual intercourse because one still thinks Fajr has not entered but it really has
  • engaging in sexual intercourse forgetfully and thereafter thinking that the fast is broken, to deliberately have sexual intercourse again
  • entering a suppository into the anus
  • entering something dry into the anus and it completely disappears inside the body
  • entering something wet or oiled into the anus, even if it does not completely disappear inside of the body
  • entering a wet tissue or a wet piece of cotton into the vagina, even if it does not completely disappear inside of the body
  • entering a dry tissue or a dry piece of cotton into the vagina and it is completely inserted inside of the body without any part remaining outside
  • pouring water or oil into the anus and it reaches the distance of the mihqana*
  • pouring water or oil into the vagina and it reaches the distance of the mihqana

The Nose:

  • water used to clean the nose for wudu or ghusl reaches the throat or the brain
  • inhaling medicine into the nostrils
  • inhaling smoke by one’s doing, on the condition one’s body doesn’t benefit from it

The Body, in General:

  • touching that causes one to ejaculate (this includes masturbation)
  • applying medicine to an open abdominal or head wound and it reaches the stomach or the brain

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya; Shurunbulali Imdad al-Fattah]

*The mihqana, or huqna in other relations, is a device used to insert medicine into the body by way of the anus (medical term: enema). In our day, a mihqana is similar to a rectal syringe or a clyster-pipe. The distance that breaks the fast is determined by when the top of mihqana reaches the place where medicine is released from it to the intestines. [Radd al-Muhtar]

What are the Acts That Do Not Break the Fast?

The Mouth & Throat:

  • eating or drinking something forgetfully (see aforementioned definition)
  • eating what is between the teeth if it is less than the size of a chickpea
  • tasting the leftover traces of medicine in the mouth or throat
  • chewing on a sesame seed without swallowing it, if its taste doesn’t reach the throat
  • dust or smoke (including smoke from ‘ud or incense) entering one’s throat without one’s doing
  • a mosquito, fly, or any other object entering one’s throat without one’s doing
  • swallowing the wetness that remains after washing one’s mouth for wudu or ghusl
  • swallowing one or two drops of sweat or tears that enter the mouth and mixes with one’s saliva, on the condition that one cannot taste its saltiness
  • swallowing one’s own saliva
  • swallowing one’s own phlegm after clearing the throat
  • swallowing vomit that emerges in the mouth without one’s doing, even if it is a mouthful
  • deliberately vomiting less than a mouthful, regardless if one swallows it or not
  • using a miswak or toothbrush
  • wetting one’s lips with one’s saliva while speaking and swallowing it
  • swallowing blood that exits from the gums and does not preponderate over the saliva on the condition one cannot taste it
  • pulling back saliva into one’s mouth that flows to the chin like a string on the condition that it stays connected and does not break off
  • backbiting

The Private Parts:

  • performing sexual intercourse forgetfully
  • the state of major ritual impurity (janaba) suddenly befalls one, such as from a wet dream
  • ejaculation caused by looking or thinking
  • entering a dry finger into the anus
  • pouring water or oil into the male urethra
  • entering tissue or a piece of cotton into the male urethra, even if it completely disappears inside the body
  • entering a dry finger into the vagina
  • entering a dry tissue or a dry piece of cotton into the vagina upon the condition that part of it remains outside of the body
  • performing istinja with water, providing that the wetness doesn’t reach the distance of the mihqana (see aforementioned definition)

The Nose:

  • mucus descending from the nose
  • sniffing up mucus that is in the nose and it descends to one’s throat
  • inhaling smoke, perfume, or incense without one’s doing
  • smelling an odor

The Eyes:

  • applying kuhl in the eyes, even if one finds its taste in the throat or its color in the saliva or phlegm
  • dripping eye drops or contact solution into the eyes
  • wearing contact lenses

The Ears:

  • water entering the ears from a bath
  • scratching the inside of one’s ear with a q-tip, even if dirt exits and one reinserts it into the ear

The Body, in General:

  • rubbing oil or cream on the body or hair
  • applying deodorant
  • performing a bath and finding its coolness penetrating into one’s body
  • withdrawing blood, such as in a blood test
  • blood cupping

The Mind:

  • intending to break one’s fast but not actually doing it

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya; Shurunbulali Imdad al-Fattah]

What are the Acts That Are Disliked While Fasting?

  • tasting or chewing something without an excuse, provided that its flavor is not swallowed
  • chewing flavorless gum
  • kissing with desire in which one fears falling into sexual intercourse or ejaculation, on the condition one did not swallow the other’s saliva
  • gathering saliva in the mouth and then swallowing it
  • to gargle excessively when making wudu or ghusl for fear of breaking the fast
  • to sniff water excessively when cleaning the nose in wudu or ghusl for fear of breaking the fast
  • doing things that would weaken one while fasting, like cupping or withdrawing blood
  • brushing the teeth with toothpaste or using mouthwash, on the condition one does not swallow it

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya; Shurunbulali Imdad al-Fattah]

Can I Be Affectionate With My Spouse While Fasting?

There are different rulings related to this question due to the various ways one can be affectionate.

Physical Contact that Does Not Vitiate the Fast:

  • Non-passionate kissing in which one is free from swallowing the saliva of one’s spouse and free from the fear of falling into sexual intercourse or ejaculation
  • Non-passionate touching in which one is free from the fear of falling into sexual intercourse or ejaculation, such as hugging or holding hands
  • Looking at one’s spouse, even if one ejaculates

Physical Contact that Does Not Vitiate the Fast But Is Prohibitively Disliked and Sinful:

  • Kissing with desire in which one fears falling into sexual intercourse or ejaculation
  • Touching with desire in which one fears falling into sexual intercourse or ejaculation
  • Anything sexual that one fears will lead to sexual intercourse or ejaculation

Physical Contact that Vitiates the Fast And Requires Makeup Only:

  • Ejaculation from masturbation*
  • Kissing and touching (i.e. no actual penetration took place) that causes ejaculation*

Physical Contact that Vitiates the Fast and Requires Makeup and Expiation**:

  • Deliberate passionate kissing that causes one to swallow the saliva of one’s spouse*
  • Deliberate sexual intercourse in one of the private parts with ejaculation*
  • Deliberate sexual intercourse in one of the private parts without ejaculation*

*The person who involved himself in the above-mentioned situations should refrain from eating, drinking, and sexual activity for the remainder of that day, as well as repenting for the severity of the sin.

**Outside the month of Ramadan, if one breaks a fast deliberately through these acts, then the expiation is not required.

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya]

What is the I’tikaf (Spiritual Retreat)?

The mother of the believers, Aisha (Allah be pleased with her) said, “The Prophet (Allah bless him and give him peace) would always perform I’tikaf in the last ten days of Ramadan until Allah Most High took his soul (Allah bless him and give him peace).” [Bukhari]

The scholar al-Zahidi said, “It is strange how the people have left performing the I’tikaf. The Messenger of Allah (Allah bless him and give him peace) performed some actions and left them, but he never left the I’tikaf–from the time he entered Medina to the moment he died (Allah bless him and give him peace).”

The I’tikaf is entering the masjid with the intention to remain there for worship. The masjid must be one where the group prayer is offered for the five obligatory prayers.

The I’tikaf  is permissible if one is free from a state of major ritual impurity, menstruation, and lochia (post-natal bleeding).

The conditions for a valid vowed I’tikaf (see definition below) are 1) the intention, 2) to be Muslim, 3) sanity, and 4) to be free from menstruation and lochia (post-natal bleeding).

[Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya]

What Are the Types of I’tikaf?

1. Necessary (wajib): the vowed I’tikaf

The vowed I’tikaf  is an oath to make i`tikaf for a specified time. It must be at least an entire day and night. One is obliged to fast during it in order for the vowed I’tikaf to count.

2. Emphasized sunna: the last ten days and nights of Ramadan

Performing I’tikaf in the last ten days and nights of Ramadan is a strongly emphasized communal sunna. It is blameworthy upon the community as a whole to not perform the I’tikaf. If some people perform the I’tikaf and others do not, then they raise the blameworthiness from the entire community.

The scholars do not stipulate that one must fast during the emphasized sunna I’tikaf because it is performed during Ramadan and the assumption is that the person will be fasting anyway.

3. Recommended: any times other than the aforementioned

For the recommended I’tikaf, its minimum duration is a moment, even if it’s when one passes through the mosque. Fasting is not a condition for the recommended I’tikaf.

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya]

Can a Woman Perform I’tikaf?

Yes, a woman can perform I’tikaf.

A woman’s I’tikaf is best performed in the prayer area of her house. The prayer area is the place where she has designated to pray her obligatory and nafl prayers.

It is disliked for a woman to perform I’tikaf in the masjid.

It is not valid for men to perform I’tikaf  in other than the masjid.

[Ala al-Din Abidin, al-Hadiyya al-Alaiyya]

Can One Leave the Masjid During I’tikaf?

Leaving the masjid without an excuse ends the I’tikaf. This ruling also applies to a woman performing I’tikaf in the prayer area of her house. If one does leave because of an excuse, the excuse must be due to a shariah-compliant need, or to use the restroom if unable to use the masjid facilities, or out of necessity. [Shurunbulali, Imdad al-Fattah]

What Does a Person Do During I’tikaf?

One is encouraged to busy oneself with worship and anything beneficial, such as praying, reciting the Qur’an, making much dhikr, speaking of the good, and gaining beneficial knowledge.

A person performing I’tikaf can eat, drink, sleep, talk, and do everything that is normally permissible, except for sexual intercourse, kissing, and touching with desire. [Shurunbulali, Nur al-Iydah]

Allah Most High says, “And do not approach your women while you are performing the spiritual retreat in the masjids.” [al-Baqara, v. 187] Engaging in these acts end the I’tikaf whether inside or outside of the masjid. For example, if one left the masjid for a shariah-compliant need and fell into sexual intercourse with one’s spouse, then this act ends the I’tikaf.  Engaging in these actions end the I’tikaf, regardless of whether one did them during the day or the night.

[Shurunbulali, Maraqi al-Falah; Tahtawi, Hashiyya al-Tahtawi; Shurunbulali Imdad al-Fattah]

During the I’tikaf, it is disliked to believe that remaining silent is a form of worship. It is also disliked to engage in work or trade. [Shurunbulali, Nur al-Iydah]

May Allah accept our fasts and any act of worship that we perform for His sake.

Naielah Ackbarali
19 Sha’ban 1431
July 31st 2010

Ramazân-I Şerîf Münâsebetiyle Bir Kitâb Ve Birkaç Fıkhî Mes’ele

Ramazân-I Şerîf Münâsebetiyle Bir Kitâb Ve Birkaç Fıkhî Mes’ele

اعُوذُ بِااللهِ مِنَ اَلشَّيْطَانِ اَلرَّجِيمِ بِسمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحيِم
اَلْحَمْدُ الِلّهِ رَبِّ الْعاَلَمِينَ وَالصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ عَلىَ سَيِّدِناَ مُحَمَّدٍ وَأَلِه اَجْمَعِينَ
Bundan sonra…
Önce, ramazân-ı şerîfiniz bereketli ve en üst seviyede ma’nevî bir ticâret ve kemâl vesîlesi olsun…
Bir amelin yapılması ve ondan istenilen hedefe varılmasında elbette birçok mühim husûs vardır. Bunların en mühimlerinden biri onun ma’nen bozulup sevabının tamâmen veya kısmen eksilmesi, yok olması veyâhud da ayrıca bir günah kazanılması, ama aslının bozulmayıp borcunun ödenmiş olması, diğeri de hakîkaten bozulup yok olmasıdır. O halde bir ibâdetin yapılması kadar, bazen yapılmasından daha çok korunması da mühimdir. Bu yüzden orucu bozan şeyleri iyi bilmek lâzımdır. Orucu ma’nen bozub sevâbını yok edecek veya azaltacak ğıybet ve benzeri günahlardan uzak durmak lâzım geldiği gibi, onu hakîkaten ve tama men ibtâl edip bazen günahla beraber olan, bazen de günahsız bir borcun sırtımızda kalmasından da kurtulmak îcâb eder. Hâsılı, oruç tutmuş olmak içün her bakımdan orucu bozan şeyleri iyi bellemek gerekir.
Bu yazıda, orucu hakîkaten ve tamâmen bozan şeylerden küllî zabıtalar olarak bahseden bir kitâbı biraz tanıtacak, ondan kalkarak ve me’hazlarından istifâde ederek de ‘oruclu bir kim senin istibrâ için pamuk kul lanması’nın hükmünü ve bir iki fıkhî mes’eleyi daha inceleyeceğiz. Minellâhi’t-tevfîk…
Bir Kitâb
Sayısız kıymetli eserlerin sâhibi Pâkistân’lı merhûm Allâme Muhammed Şefî’ el-‘Usmânî’nin oğ lu, Fethu’l-Mülhim Tekmilesi ve bir çok kıymetli eserin sâhibi el-ân ha yatta olan Allâme Muhammed Tâ kıyyuddîn el-‘Usmânî’ninin ağabeyi, yine şu anda yaşayan büyük âlimlerden Allâme Muhammed Re fî’ el-‘Usmânî tarafından sırf bu mevzû’, yani ‘orucu bozan şeyler’ ile alâkalı olarak yazılan mufassal ve değerli bir eser var. İsmi ‘Davâ bıtu’l-Mufettırât fî Mecâlî’t-Tedâ vî’ olan bu eserin ismine bakı lınca sanki ‘orucu bozan tedâvîler hak kındaki zâbıtalar’ anlaşılmakta dır. Oysa asıl mevzû’u daha geniş olup ‘orucun bozulması hakkındaki küllî veya ekserî qâideler’ dir. Şu ‘tedâvî’ husûsu ise kitâbın tamâmı içinde çok az yer tutmakta dır.
Müellif me’eleyi derin bir vukûf ile Dört Mezheb’e göre geniş ve nefîs bir biçimde tahlîl etmiştir. Bu arada âlimlerce tıbba atıfta bulunulan noktalarda da mutehassis dok torlara danışarak, gelişen tıbbı da göz önünde bulundurmuştur. Böylece belki de yapılmayanı yapmıştır.
Kitâb üç bâb/ana başlık altında yazılmıştır:
Birinci Bâb: Orucun tâ’rîfi ve orucda mu’teber olan iç boşluğu.
Bu bab üç fasılda/bölümde işlenmiştir:
Birinci Fasıl: Fuqahâya göre orucun tâ’rîfi,
İkinci Fasıl, Lügatte ‘iç boşluğu’ ve ‘karın’ meselesi;
Üçüncü Fasıl: Faqîhlere göre orucda mu’teber olan ‘iç boşluğu’ meselesi.
İkinci Bâb: Orucun bozul masının bağlı olduğu dört şey.
Bu bâb da dört fasılda işlen miştir:
Birinci Fasıl, Orucun bozul ması için mu’teber olan yollar,
İkinci Fasıl: Orucun bozulması için mu’teber olan oruçlunun iç boşluğuna ulaşan maddeler.
Üçüncü Fasıl: Orucun bozulması için mu’teber olan içe ulaşmak;
Dördüncü Fasıl; Orucun bozulması için mu’teber olan mânî’ler, şeyler,
Üçüncü Bâb, İç boşluğa ulaşan şeylerin orucu bozması hakkındaki qâideler ve bunlara dayanan tedâvî sâhasındaki çağdaş mes’eleler…Bu bâb da iki fasılda işlenmiştir:
Birinci Fasıl, Zâbıtalar/ qâideler,
İkinci Fasıl: İki yoldan (erkek ve kadının ön ve arkasından) oruç tutanın içine giren şeyler.
Hâsılı, Karaçi Dâru’l-Ulûm neş riyyâtından olan kitâb çok değerli ve cidden müdellel bir eserdir.
Birkaç Fıkhî Mes’ele
Burada oruçla alâkalı birkaç fıkhî mes’eleyi de kısaca ele almak istiyoruz:
Birinci Mes’ele
Pamuk Kullanmak Orucu
Bozar mı?
Oruçlu bir kimsenin, istibrâdan/ sidikten iyice temizlenmek için pamuk kullanması orucu nu bozar mı?
Cevâb: ‘İstibrâ,’ yani idrârını yapan kimsenin, üzerine sidik bulaşmasına mâni’ olmak için bir şekilde iyice korunmaya ve temizlenmeye çalışması günümüzde Mü’minlerin çoğunun yeterince dikkat etmediği bir husûstur. Çokları namazlarının boşa gitmesini ve sahîh hadîslerde haber verilen kabir azâbının tehlikesini akıllarına bile getirmemekte, birçokları da vesve selerle helâk olmaktadırlar. Bu arada -hamd olsun- şu husûsta da hassâs olan bir câmia vardır; temizlendikten ve kurulandıktan sonra, kiprit çöpü ucu büyüklüğünde veya biraz daha büyükçe olan bir pamuğu kapanacak bir şekilde kürdan veya kiprit çöpü gibi bir şey ile idrâr deliğine yerleştirmektedirler. Böylece de şu tehlike ve vesveselerden kestirme ve kolay bir yolla kurtulmaktadırlar. Kimi çokbilmiş câhiller de bunu alay mevzûu yapabilmektedirler. Bu işin bir yanı…
Diğer ve şu anda bizim için asıl mühim olan yanı ise ‘bu işin orucu bozup bozmayacağı’dır.
Bu süâlin doğru cevâbı, bazılarının zannettikleri ve bu zanna dayanarak ‘oruçluykenpamuk kullanmak bozar’ dedikleri gibi değil, ‘bozmaz’ şeklindedir..
Evet, Hanefîlere göre oruçlu nun pamuk kullanması, orucu nu bozmaz
Çünki, orucun bozulması için, ‘(1) (oruç bozmakta) mu’teber olan bir şeyin, (2) (oruc bozmakta) mu’teber bir yolla, (3) bedenin (oruc bozmakta) mu’teber olan bir yerine girmesi lâzımdır. Ya’nî, ‘oruç bozacak bir şeyin, orucun bozu lacağı bir yolla, orucun bozu lacağı bir dâhil’e girmesi’ ge rekir.
Buna göre, (1) pamuk, (2) idrâr yoluyla, (3) mesâneye veya kadının fercinegirmesi orucu bozar ? Bu üç madde faqîhlerce orucu bozmak için mu’teber olan maddelerden ise oruç bozulur. Bunlardan birisi onlara göre orucu bozmak için gözönünde bulundurulan bir şey değilse, oruç bozulmaz. Bakalım nasıl?
(1) Pamuk: Dört Mezheb arasında şu husûsta hiçbir anlaşmazlık yoktur: Mu’teber bir yolla mu’te ber dâhile/içe ulaşan madde, ister beden için elverişli olan gıdalanma ve tedâvî olsun, ister olmasın, ister yenen olsun ister olmasın, ister sıvı olsun ister donuk olsun, ister çözülen ve eriyen olsun ister olmasın, orucu bozar. Şu kadar var dır ki, Hanefîlerden bazı âlimler, ba zı sûretlerde bedenin faydası şartını koştular; ancak Serahsî, Kâsâ nî ve Zeylaî bu şartı hiçbir şekilde ileri sürmediler.
Buna göre diğer mu’teber şartlar varsa, pamuk da orucu bozan maddelerdendir.
(2) Erkeğin İdrâr Yolu: Mesâneye giden bir yol olduğundan, önce mesânenin orucun bozulması için mu’teber bir dâhil yani iç boşluğu olup olmadığının ortaya çıkması lâzımdır.
İmam Ebû Yûsuf’a göre idrâr yoluna damlatılan bir ilâc mesâneye varırsa oruc bozulur, varmaz ise bozulmaz; ancak İmam Ebû Ha nîfe ve İmam Muhammed’e göre hiçbir şekilde bozulmaz. Nitekim imâm Muhammed’in ‘el-Mebsût’ diye bilinen ‘el-Asl’ında şöyle denilmiştir: “Ebû Hanîfe ve Muhammed ‘şâyet (oruçlu bir kişi) erkeklik uzvunun idrâr yoluna ilâç damlatırsa ona kazâ gerekmez; Ebû Yûsuf da kazâ etmesi gerektiğini söylemiştir. Sonra Muhammed bu husûsta şübheye düşmüş ve tevakkuf etmiştir’ dedi.”[1] Öyleyse İdrâr Yolu İmam Ebû Hanîfe ve İmâm Muhammed’e göre orucun bozulmasına sebeb olan yollardan değildir. Nitekim ed-Dürrü’l-Muhtâr’da şöyle denilmektedir: “Yâhud ihlîline su, veya yağ damlatırsa mesâneye varsa bile Mezheb(imizin fetvâsı) üzere (oruç bozulmaz). Kadının önüne damlatılması ise icmâ’ ile bozar.”[2]
Şâfiîler’in çoğunluğu onlarca ‘en sahîh’ olan görüşe göre orucu bozacak bir şeyin idrâr yoluna girmesiyle orucun bozulacağı görüşündedirler. Az bir topluluk ise bu şeyin oraya varmasıyla beraber oranın o şeyi (ilacı veya gıdayı) değiştirecek veya değiştirecek bir yere ulaştıracak ve o şeyden faydalana cak bir yer olması şartını da ileri sürmüşlerdir. Ebû Ali es-Sencî, Kadı Hüseyin, Fevrânî ve Ğazâlî onlardandır.[3]
   (3) Mesâne/sidik torbası orucun bozulması için mu’teber olan bir ‘’ midir? İmam Ebû Hanîfe ve İmam Muhammed’e göre değildir, İmam Ebû Yûsuf’a göre ise mu’teber bir ‘dâhildir; çünki O’na göre, mesâne ile miğde arasında yol bulunmakta dır. Bütün bunlara göre sidik torbasına ulaşmayan bir madde Hanefî imâmlarından hiçbirine göre orucu bozmaz.[4] İmâm Ebû Hanîfe ve İmâm Muhammed’e göre ulaşsa da bozmaz, İmam Ebû Yûsuf’a göre ise ulaşsa bozar.[5] Erkeğin kullan dığı pamuk ise aslâ mesâneye varmaz; varsa bile geri çıktığın da Ebû Yûsuf’a göre de bozmaz.[6] Şâfiîlerin hemen hemen tamamı mesânenin orucun bozulmasında mu’teber bir boşluk olduğu görüşündedirler. Kadı Hüseyin mesâneye bir şeyin varmasının orucu bozmayacağını seçmiştir.[7]
Kadının fercinin iç kısmına, ilâc ve benzeri orucu bozacak madde girerse orucu bozulur mu?
Muhammed Refî’in de dediği gibi bu husûsta Mezhebimizin imâmları Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Muhammed’den bir rivâyet yoktur; sonraki meşâyıhtan vardır. Gerek Kâsânî ve gerekse diğerleri ‘orucu bozacak bir şeyin kadının fercinin içine girmesiyle orucun icmâ’ ile bozulacağı’nı söylediyseler de bu, ‘mesâneye varacağı ve oradan da içeriye gideçeği’ takdîrine bağlıdır.[8] Bunun ise mesâneye varmadığı kesindir. Varsa bile oradan içeri gitmeyeceği bugün tıbben kesin olarak ortaya çıkmıştır. Nitekim Merğinânî bu husûsun fıkıhla değil, tıb ile alâkalı bir şey olduğunu söylemişti.[9] Tıb ise bu gün artık ne kadının ne de erkeğin mesânesinden faqîhlerce orucun bo zulması için üç mu’teber kabûl edilen iç boşluklardan negırtlağane mideye, ne de bağırsağa yol olmadığını ortaya koymuştur. Üstelik tam olarak fercin dâhilinde olmayan ve hiçbir zaman ve şekilde mesâneye ulaşmayacak bir pamuk aslâ orucun bozulma sebebi olmaz.
Netîce:Hanefî Mezhebi’nin âlimlerinin hiçbirisine göre oruç tutan bir erkeğin istibrâ için pamuk kullanması oruç bozmaz.Bu husûs ta verilen ‘bozar’ fetvâsı, -Allahu a’lem- sadece İmam Ebû Yûsuf’un Mezhebde müftâ bih olmayan fetvâsının eksik ve yanlış anlaşılmasından doğmuş olabilir. Şâfi Mezhebi’ne gelince…Eserlerinden anlaşıldığına göre bu mezheb ule mâsının çoğuna göre bu iş orucu bozar gibi görülüyor ise de İmam Ğazâlî, Kadı Hüseyin ve bir takımlarına göre bozulma sebebi olmaz. Nitekim el-Vecîz, Hâşiyetü’ş-Şeyh ‘Umeyre Alâ Şerhi’l-Celâl el-Mahâl lî Ale’l-Minhâc ve Hâşiyetü’l-Bâcûrî Ale’l-Ğazzî’den verilen mehazlarda bu açıkça görülmektedir. Kaldı ki yukarıda da dediğimiz gibi kadınların kullandıkları pamuğun fercin tamâmen dâhilinde olduğunu söylemek de mümkin değildir. Öyleyse onlara göre de bu hususta bir müşkil kalmamaktadır.
İkinci Mes’ele
Ğalebe Sebebiyle Oruç
Bozulur mu?
Ğalebe ile, yani elinde olmayarak ağzına, toz, duman sinek ve un tozu kaçmak ve (kendini kusturmakla değil de elinde olmadan) kusmak gibi sebeblerle oruç bozulur mu?
Cevâb: Dört mezhebe göre ğalebe ile oruç bozulmaz.[10]
Üçüncü Mes’ele
Cinnet Geçirmekle Oruç
Bozulur mu?
Cevâb: Cinnet geçiren kimse orucu bozan şeyleri bulundurduğunda Hanefîlere göre orucu bozulur. Züfer bozulmayacağını söylemiştir.[11] Şâfiîlerde ise cinnet geçir menin kendisiyle oruç bozulur baş ka bir orucu bozan şeyi bulundurmasına gerek yoktur.[12]
Dördüncü Mes’ele
Cehâlet Oruç Bozulmasını
Engeller mi?
Cehâletle yani, orucu bozan bir şeyi, onun orucu bozduğunu bilmeden işlemekle oruç bozulur mu?
Cevâb: Şâfiîler oruçlu dîne yeni girmiş veya orucu bozan bir şeyin orucu bozacağı kendi ne gizli kalacak bir şekilde meskün beldelerden uzak çöllerde (veya ovalarda) yetişmiş ise orucu bozulmaz, bunun orucu bozacağı gizli kalmayacak şekil de Müslümanlara karışık yaşı yorsa bozulur, demişlerdir.[13] Hanefîlere göre ise… Refî’ el-‘Usmânî, Hanefî fıkıh kitabların da bu husûsta açık bir ifâde bulma dığını, ancak usûl kitablarında İs lâm memleketinde ‘amelî mes’ele leri bilmeme’nin mâzeret olmadığı, dolayısıyla bu bil memenin ma zeret olmayacağını söylüyor ve hul âsa olarak şöyle diyor: Küfür memleketinde Müslüman olup da islâm memleketine göç etmeyen, İslâm ahkâmı orada yaygın olmadığından mazurdur. Bu sebeblendirmek ten anlaşıldığına göre Hind diyârı gibi küfür memleketi olup Müslümanların ve İslâm âlimlerinin çok olduğu beldelerde mazeret değildir. Çünki orada İslâm ahkâmını âlimlere sormak mümkindir. Hindistan’daki Müftîlerin amelini bunun üzerinde bulduk.[14]
Beşinci Mes’ele
Uykuda Oruç Bozulur mu?
Cevâb: Hanefîlere ve Mâlikîlere göreuyku orucun bozulmasına (ihtilâm dışında) mâni’ değildir; uyurken ağzına su ve benzeri oru cu bozacak şeyler dökülüp boğazından geçenin orucu bozulur.[15] Şâfiî ve Hanbelîler göre ise mânidir; bu sûrette orucu bozulmaz.[16]
Altıncı Mes’ele
Hatâ İle Oruç Bozulur mu?
Oruçlu olduğu aklında iken, abdestte ağzına burnuna su verme esnâsında mubalağa etmesi ve benzeri sebeblerle suyun boğazına kaçması veya iftar vakti gelmemesine ra’men geldi zannıyla yemesi gibi hatâ lar yüzünden oruç bozulmuş olur mu?
Cevâb: Hanefîlere ve Mâlikîlere göre hatâ ile oruç bozulur; her ne şekilde olursa olsun ağıza veya buruna su verirken hatâile su boğaza kaçarsa oruç bozulur; ister mubâlağa yapılsın ister yapılmasın, isterse üçten fazla olsun.[17] Şâfiîler’in ise bu husûsta üç görüşü vardır: Birincisi ve en doğru ka bûl edileni mubâlağa ederse bozu lacağı, değilse bozulmayacağı, ikin cisi, Hanefîlerin ve Mâlikîlerin görüşü gibi bozulacağı, üçüncüsü de hiç bir şekilde bozulmayacağıdır.[18]
Yedinci Mes’ele
Bayılma Ânında Oruç
Bozulur mu?
Bayılma hâlinde orucu bozacak bir şeyle oruç bozulur mu?
Cevâb: Şâfiîlere ve Hanbelî ler’e göre kuvvetli olan görüş bunun orucun bozulmasına mâni’ ola cağı, yani bayılma ânında orucun bozulmayacağıdır.Hanefî ve Mâli kîler’in kitâblarında bu husûsta açık ifâdeleri (ben M. Refî’) bulama dım. Lâkin Usûl kitâblarından anlaşıldığına göre bozulmaya mâni’ olmayacağı, yani orucu bozan şe yin bayılma ânında da orucu bozacağı anlaşılmaktâdır. Müftî-i Ekber Azî zu’r-Rahmân şöyle demektedir: “(Bayılan bir kimsenin) ağzına su veya ilaç akıtılırsa, bunun günahı yoktur. Oruçlunun orucunu ka zâ etmesi lâzımdır; keffâret tutması gerekmez.”[19]
Sekizinci Mes’ele
Unutarak Oruc Bozulur mı?
Cevâb: Hanefî, Şâfiî ve Hanbe lî mezhebine göre unutarak orucu bozan şeyi işleyenin orucu bozulmaz. Ancak Ahmed İbnü Hanbel cinsî münâsebeti ayrı tutmuştur. Mezhebinin âlimlerinin çoğu da bu görüşte dirler. Mâlikîler ise unutmanın orucun bozulmasına mâni’ olmayacağı, unutarak da orucun bozulacağı görüşündedirler. [20]
Dokuzuncu Mes’ele
Zorlamayla Oruç Bozulur mu?
Oruçlunun orucu, ikrâh, yani başkasının zorlamasıile bozulur mu?
Cevâb: Hanefîlereve Mâ likîlere göre oruçlunun zorlama netîcesinde orucu bozan şeyleri işlemekle orucu bozulur; zorlanmış olması orucunun bozulmasına mâ ni’ değildir; kazâsı gerekir.[21] Şâfiîlerin bu husûstaki görüşünde ise tafsîlât vardır: Birinci sûret başkasının boğazına zorla bir şey koyması veya akıtması ile şeklindeki zorlamadır ki bunda oruc bozul maz. İkinci sûret ise başkasının zorlaması ile kendisinin bu işleri işlemesi şeklinde olandır ki, bu husûsta sahîh bulunan iki meşhûr görüş vardır: Birincisi orucunun bozulmayacağıdır ki, bunu Nevevî ‘en sahîh’ olarak kabûl etmiştir. Diğeri de bozula cağıdır ki, bunu da İmam Ğazâlî ‘en sahîh’ bulmuş tur.[22]
Zorlama ile, hatâen veya uykuda iken orucun bozulmasını cüce beynine sığdıramayıp İmâmlarımı-zın ictihâdlarının sonuna parantez arası hayret işâreti koymakla onlarla dalga geçen ve onlara ‘ciddiyetsiz’ vasfını yakıştırabilecek, icti hâdlarına da ‘ciddiyetsizlik’ yaftası asabilecek kadar ciddiyetsizle şen, hattâ edebsizlik ve terbiye siz liğin çukuruna yuvarlanan akademisyenlerimiz de vardır. İsterseniz, Prof. Dr. M. Sait Hatipoğlu’nun bu husûstaki makalelerini bir okuyunuz. Orada bu noktada da imamlarımıza nasıl hakaret edildiğini ve akademik edebsizliğin nerelere ka dar vardırıldığını görebileceksiniz. Mücerred aklın ve bazı nassların umûmunun, geniş yelpazesinin bu meseleleri de içine alıp almayaca ğındaki müctehidâne tereddütlerin, hattâ almayacağına dâir karînelerin görülmüş olabileceğini, bu sebe ble şu hâl lerde de ‘oruç bozulur’ denilmiş olabileceğini ve mükellefiyetlerde nefsin menfaatleri noktasında ihtiyâtın ne kadar mühim ol duğunu beyni, idrâki ve ilmi cüce olan şu vatandaşlara anlatabilmek elbette zordur; bir yanıyla belki de imkânsızdır. Mes’elenin teferruatını bir başka makâleye bırakarak şimdilik bu kadarla iktifâ ediyoruz.
و صلى الله تعالى عليه و على آله وصحبه و سلم تسليما
كلما ذكره الذاكرون و غفل عن ذكره الغافلون والحمد لله رب العالمين

[1]    [El-Mebsût: 2/212], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[2]    [Ed-Dürrü’l-Muhtâr (Reddü’l-Muhtâr ile) 2/3999], Muhammed Refî’ el-‘Us mânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[3]    [Şerhu’l-Mühezzeb:6/351-352, Revda tü’t-Tâlibîn:2/356-357, el-Minhâc (Zâ dü’l-Muhtâc ile beraber):1/51, Muğ nî’l-Muhtâc1/428, el-Vecîz:1/101, Hâ şiyetü’ş-Şeyh ‘Umeyre Alâ Şerhi’l-Ce lâl el-Mahallî Ale’l-Minhâc:2/55, Hâşiyetü’l-Bâcûrî Ale’l-Ğazzî:291], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbi tu’l-Mufettırât.
[4]    Bu husûs içün bakılsın: [Serahsî, el-Mebsût:3/67,68, Kâsânî, Bedâyiu’s-sanâi’:2/93, İ. Nüceym, el-Bahru’r-Râıq:2/278, Merğinânî, el-Hidâye (Fethu’l-Kadîr ile berâber):2/267,268, Fethu’l-Kadîr: Aynı yer.], M. Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[5]    [Merğinânî, el-Hidâye (el-Feth ile be raber):2/267-268, İbnü Nüceym, el-Bahru’r-Râık:2/278], M.  Refî’ el-‘Us mânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[6]    Yukarıdaki kaynaklar.
[7]    Üçüncü dibnota bakınız.
[8]    [Bedâyi:2/93], M. Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[9]    [İbnü Nüceym, el-Bahru’r-Râık:2/278] ,M. Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mufet tırât.
[10]   [İmam Muhammed, el-Asl:2/339, serahsî, el-Mebsût:3/56,57,93, el-Hi dâye (Fethu’l-Kadîr ile): 2/258, Şer hu’l-Celâl el-Mahalî el-Minhâc (Kalyû bî Hâşiyesi ile beraber):2/56, Şerhu’l-Mühezzeb: 6/265], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbi tu’l-Mufettırât.
[11]   [Hulâsatü’l-Fetâvâ:1/253, ed-Dürrü’l-Muhtâr (Reddü’l-Muhtâr ile beraber): 2/405-406, Bedâiu’s-Sanâi’:2/91], M. Refî’ el-Usmânî, Davâbitu’l-Mufettı rât.
[12]   [Nihâyetü’l-Muhtâc:3/177, Zâdü’l-Muh tâc:1/518, Ğâyetü’l-Beyân: 155], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbi tu’l-Mufettırât.
[13]   [El-Mecmû’:6/367-368,Ravdatü’t-Tâli bîn:2/363], Muhammed Refî’ el-‘Us mânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[14]   [Usûl-i Pezdevî:345, Nesefî’nin Keş fu’l-Esrâr’ı (Nûru’l-Envâr ile):2/531-532 (ehliyet arızalarından ‘cehl’ bahsi),Teysîru’t-Tahrîr:4/225,Fetâ’l-Dâri’l-Ulûm:6/161], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[15]   [İmam Muhammed’in Mebsûtu: 2/244, Hulâsatü’l-Fetâvâ:1/253, Bedâ i’u’s-Sanâi’:2/91, el-Müdevvene1/21], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbi tu’l-Mufettırât.
[16]   [El-mecmû’:6/368, el-Muğnî (eş-Şer hu’l-kebîr ile berâber):3/51], Muham med Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mu fettırât.
[17]   [İmam Muhammed, el-Mebsût: 2/201, İmam Muhammed, el-Âsâr:223, rakam:29, el-Hidâye (Fethu’l-Kadîr ile beraber):2/254-255,el-Müdevvene:1/ 200], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[18]   [El-Mecmû’:2/370,6/371 Muğnî’l-Muh tâc:1/492], M. Refî’ el-‘Usmânî, Davâ bitu’l-Mufettırât.
[19]   [Mütî-i Ekber Azîzu’r-Rahmân Fetâvâ Dâru’l-Ûlûm-i Düyûbend:6/ 486], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[20]   [İmam Muhammed, el-Asl:2/201, el-Hidâye (Fethu’l-Kadîr ile beraber): 2/ 254,el-Ümm:2/97, el-Mec mû’:6/367, el-Mukni’ (Mübdi’ Şerhi ile):3/22-27, el-Muğnî (eş-Şerhu’l-Kebîr ile):3/56, el-İnsâf:3/311, el-Mü devvene:1/208, Tedrîbu’s-Sâlik:54], Muhammed Refî’ el-‘Usmânî, Davâbi tu’l-Mufettırât.
[21]   [İmam Muhammed, el-Mebsût:2/ 201, İ. Muhammed:2/211, 244,el-Mü devvene:1/209,218,Mevâhibu’l-Celîl: 2/427] Muhammed Refî’ el-‘Usmâ nî, Davâbitu’l-Mufettırât.
[22]   [El-Mühezzeb (el-Mecmû’ Şerhi ile): 6/366,el-Mecmû’:6/368,369], Muham med Refî’ el-‘Usmânî, Davâbitu’l-Mu fettırât.

Ramazan-I Şerif Ayının Tespitinde Hesaba İtibar Edilir Mi?

Müslim’in rivayet etmiş olduğu bir hadis-i şerifte:

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم  الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ فَإِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلاَلَ فَصُومُوا وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدِرُوا لَهُ

Abdullah b. Ömer (Allah onlardan razı olsun)’den rivayete göre Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)şöyle buyurdu: Ay yirmi dokuz gündür. Hilali gördüğünüzde oruç tutun ve yine gördüğünüzde iftar edin. Hilali göremediğinizde takdir edin.[1]

Bu Hadis-i Şeriften de anlaşıldığı gibi Ramazan Ayının başlangıç ve bitimi, ru’yet (görmek) esasına dayanmıştır. Şu kadar var ki bu ve emsal Hadis-i Şeriflerde zikri geçen “ru’yet” kelimesinin, hakiki görmeyi içine aldığı gibi gözle görmek gibi bilgi ifade eden hesapla tespiti de içine alıp almadığında ihtilaf edilmiştir. Bu ihtilaf, birinci asrın sonlarından itibaren başlamış günümüze kadar devam etmiştir.[2]İhtilafın sebebi Hadis-i Şerifte geçen Hilali göremediğinizde takdir edinlafzının tefsirinden kaynaklanmıştır.

Hesaba itibar edilip edilmeyeceği hususunda Âlimler genelde iki guruba ayrılmışlardır.

Sahihu’l-Buhari şarihlerinden olan Bedruddin Mahmut b. Ahmed el-Aynî, (ö.855)Ümdet’ül-Kariadlı eserinde hesaba itibar edilir diyen âlimleri şu şekilde sıralamıştır: Tabiinden Mutarraf b. Abdullah b. eş-Şehir, Şafiilerden Ebu’l-Abbas b. Sureyç el-Kaffal, muhaddislerden İbn Kuteybe (Allah onlara rahmet et­sin).[3]

Ebu’l-Abbas b. Sureyç’den farklı rivayetler de vardır. İbn Hacer Fethu’l-Bârîisimli eserinde; bu zattan gelen bir rivayete göre hesaba itibar edilerek oruca başlamanın vacip olduğunu diğer bir rivayete göre ise vacip olmayıp caiz olduğunu nakletmiştir.[4]

El-Kazı Ebu Tayyip, Muhammed b. Mukatil ve Muhammed er-Remli (Allah onlara rahmet et­sin)gibi zatlar da; hesabın doğru olduğunu kabul eden kimselerin hilali görmeden de rasathanenin hesabına göre oruç tutmaları veya bayram yapmaları gerekir diyenlerdendir. Şu kadar var ki âlimlerin geneline göre hesaba itibar edilmez.

Muhammed Bahit İrşadu Ehli’l-Milleti ila İsbati’l-Ehille adlı risalesinde Kuşeyri’den şunları nakletmiştir: Şayet hesap; bulut emsali bir mani olmasaydı hilalin, gözle görülebileceğini söyleyecek olursa buna itibar edilerek oruca başlanılması ve bitirilmesi gerekli olacaktır. Zira bu hükmün sabit olması için görmenin hakikati şart değildir. Nitekim fıkıh kitaplarımızda da mezkûr olduğu üzere zindanda olan biri, ayın tamamlandığını veya o günün Ramazandan bir gün olduğunu gerek araştırması ve gerekse başka bir sebeple bilip inansa o kişi için oruç tutması gerekli olur. Her ne kadar hilali bizatihi görmeyip veya görenden kendisine bir haber ulaşmış olmasa da hüküm böyledir. Ve bu konuda âlimlerin ihtilafı da yoktur.[5]

Şafii fakihlerinden olan Şihabuddin Ahmed el-Kalyubî (ö.1069), Haşiyesinde Allame Abbâdî’den şunları nakletmiştir: Kesin olan hesap; hilalin görülemeyeceğini söylediği halde adil olan birinin “ben hilali gördüm” sözü kabul edilemez. Bu kişinin şahitliği ret olunur. El-Kalyubî, bu nakli yaptıktan sonra bunun aşikâr olduğunu, binaenaleyh oruç tutulmasının caiz olmadığını ve buna muhalefetin de inat ve kibirden kaynaklandığını söylemiştir.[6]

Yapılan bu nakillerden de anlaşıldığı gibi sadece hesaba itibar etmeyenler olduğu gibi ki bunlar çoğunluktadır,  hesaba itibar edenler de vardır. Hatta bunlar da kendi aralarında iki kısma ayrılmıştır.

  1. Hesaba itibar edilerek gereğince amelin vacip olduğunu söyleyenler.
  2. Hesaba itibar edilerek gereğince amelin caiz olduğunu söyleyenler.

Hanefi ve diğer mezhep mensubu âlimlerin çoğu; Ramazan, Şevval ve Zilhicce aylarının rasat yapılarak takip edilmelerinin vacip olduğunu kitaplarında açık bir şekilde beyan etmişlerdir. Bu rasat, Şaban ayının sonunda yapılır. Şayet Ramazan hilali görülürse oruca başlanılır. Hilal görülmezse Şaban ayı otuza tamamlanır. Aynı şekilde Ramazanın sonunda Şevval hilali görülürse iftar edilir. Görülmemesi durumunda ise Ramazan otuz güne tamamlanır.

Bu Âlimler oruca başlanılması ve bitirilmesinde hilalin görülmesine, görülmemesi durumunda da ayın otuza tamamlanmasına itibar etmişlerdir. Hesaba itibar etmemişlerdir.[7]

Hilali gördüğünü iddia eden kişinin şahitliğinin kabul edilip edilmemesini Hanefiler şu şekilde beyan etmişlerdir:

Hilali gördüğünü iddia eden kimse ya bir kişidir veya onunla beraber hilali gören başkaları da vardır.

Bu kişinin tek kalması, havanın açık olması gibi onun yalan söylediğine veya hata yaptığına delildir. Veya havanın kapalı olması gibi buna delil değildir.

Şayet hilali gördüğünü iddia eden kimse, tekse ve tek olması da hata yaptığına veya yalan söylediğine delil ise Zahiru’r-Rivaye‘ye göre bu kişinin haberi kabul edilmez.

Şayet bu kişinin tek olması hata yaptığına veya yalan söylediğine delil olmazsaZahiru’r-Rivaye‘ye göre Ramazan ve Zilhicce aylarında haberi kabul edilir. Şevval ayında ise iki rivayet vardır. Bir rivayete göre Ramazan ve Zilhicce aylarında olduğu gibi haberi kabul edilir. Diğer bir rivayete göre ise kabul edilmez.[8]

Hilali gördüğünü iddia eden kimse tek olmayıp onunla beraber bu iddiada bulunan başka toplulukta varsa şahitliği ittifakla kabul edilir.[9]

Hilali görme konusunda tek kişinin verdiği haberin kabul edilebilmesi için kişide İslam ve buluğ şartının arandığı Hanefi mezhebinde ittifakladır. Ancak bu kişi için adalet vasfının aranıp, aranmamasında ihtilaf edilmiştir. Zahiru’r-Rivaye‘ye göre adalet şarttır. Ebû Cafer et-Tahavî (ö. 321)’ye göre ise şart değildir.

Muhammed Bahit el-Muti’i bu iki görüşü naklettikten sonra sözlerine şu şekilde devam etmiştir: Hakikatte bu iki görüş arasında farklılık yoktur. Adaleti şart koşan, mutlak adaleti şart koşmuştur. Yani mesturu’l-hal dediğimiz fasık olduğu bilinmeyen kişi de buna dâhil olmuştur. Adaleti şart koşmayan ise hakiki adaleti kast etmiştir. Buna göre fasık olduğu bilinen birinin şahitliliğinin kabul edilemeyeceği herkesçe kabul edilmiştir.

Hesaba itibar etmeyen âlimlerin, temelde üç gerekçeleri vardır.

  1. Şer’i Şerif, nucum/yıldız ilmine itibar etmeyi yasaklamıştır. Ebu Davud ve İbn Mace’nin rivayet etmiş oldukları bir hadis-i şerifte şöyle buyruluyor:

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَن اقْتَبَسَ عِلْمًا مِنَ النُّجُومِ اقْتَبَسَ شُعْبَةً مِنَ السِّحْرِ زَادَ مَا زَاد

İbn Abbas (Allah onlardan razı olsun)’dan rivayete göre Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur: Nücüm’dan ilim alan kimse, sihirden bir şube almış olur.Sonra üzerine dilediğini.[10]

  1. Şer’i Şerif; oruç, namaz emsali ibadetlerin edasında hesap-kitap yapma üzerine bizleri mükellef kılmamıştır. Bilakis bu emsal ibadetlerin sorumluluğunu hesap-kitap yapmasını bilen ve bilmeyenin anlamalarında eşit olacağı bir takım açık alametlere bağlamıştır. Nitekim El-Buhari veMüslim‘in rivayet ettikleri; “Hilali gördüğünüzde oruç tutun ve yine gördüğünüzde iftar edin. Hilali göremediğinizde takdir edin[11]” hadis-i şerifin şarihlerinden olan el-Aynî, İbn Hacer ve İbn Baddal gibi zatlar da bu şekilde beyan etmişlerdir. Bunun birçok hikmetleri olduğu gibi mükelleflerin, Şer’i Şerif’in hükümlerini her zaman ve mekânda tatbik edebilmelerine imkân sağlanması da ayrı bir hikmettir.
  2.  Oruçla alakalı hadis-i şeriflerde Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) hükmü, görmeye bağlamıştır. Hesap ile takdir etmek ise sis, bulut emsali hilalin çıplak gözle görülmesine mani bir şeyin olması durumundadır. Ayın 29 gün çekmesi ancak görmekledir. Hilali rasat etme işlemi nas/açık delil üzerine hükümlerin bina edildiği ibadet işlerinden olduğundan teabbudîdir. İlletlendirme veya kıyaslama yapılamaz.

Ru’yetu’l-hilal konusunda hesaba itibar eden âlimlerin, bu gerekçelere verdikleri cevaplar şu şekildedir:

  1. Muhammed Bahit İrşadu Ehli’l-Mille ila İsbati’l-Ehille adlı risalesindeel-Hidaye sahibinin Muhtaratu’l-Nevâzil adlı eserinden şunları nakletmiştir: Nücüm ilmi Şer’i Şerifin yasak ettiği bir ilim değildir. Zira bu ilim iki kısma ayrılır.
  2. Hesaba dayalı ilmi nücüm
  3. İstidlale dayalı ilmi nücüm

Hesaba dayalı ilmi nücüm haktır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyuruyor:

اَلشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ

“Güneş ve ay bir hesaba göre hareket etmektedir[12].

İstidlali olan nücüm ilmi de yıldızların ve eflakin hareketleriyle hadiseler üzerine istidlal etmektir. Bu da Şer’an caizdir. Tabibin kişinin nabzından, hasta veya sıhhatli olduğuna anlaması gibi.[13]

Muhammed Bahit el-Muti’i nin yapmış olduğu bu nakillerden anladığımız; Şeriatın yasak ettiği ilmi nücüm günümüzde rasathanelerin gökyüzünü gözetlemek suretiyle hesaba dayalı ilim değildir.

Ebu Davud’un rivayet etmiş olduğu “Nücüm’dan ilim alan kimse, sihirden bir şube almış olur.”[14]Hadis-i Şerifin Avnu’l-Ma’bud gibi şerhlerine baktığımızda bu yasak olan ilmin; yıldızlara bakarak gaipten haber vermek olarak beyan edildiğini görmekteyiz. Yoksa müşahede yoluyla hesaba dayalı ilim demek değildir.[15]

2. Hesaba itibar edilmez diyenlerin gerekçelerinden bir tanesi de hesabın kesin olmayıp tahmin ve sezgiye dayalı olmasıdır. Nitekim İbn Hacer ve Aynî gibi zatlar bunu şu sözleriyle sarahaten ifade etmişlerdir. “Hesaba itibar etmek batıldır. Zira hesap, sezgi ve tahminden ibarettir. Kesinlik veya zannı galibiyet ifade etmez”[16]Bu ibarenin mefhumu muhalifi şayet hesap günümüzde olduğu gibi kesinlik ifade ediyorsa, hesaba itibar edilir. Fukahanın ibarelerinde, Mefhumu muhalif caizdir.

3. Hesaba itibar edilmez diyenlerin gerekçelerinden bir diğeri de, Hilali gözetlemek nas/açık delil üzerine hükümlerin bina edildiği ibadetlerden olduğundan taabbudidir. İlletlendirme veya kıyaslama yapılamaz. Hesaba itibar eden Âlimlerin buna verdikleri cevap şu şekildedir: Evet teabbudi olan konularda illetlendirme ve kıyaslama yapılamaz. Bu konu tartışılacak bir mevzu değildir. Ancak bu, illeti beyan edilmeksizin mutlak gelen naslar için geçerlidir. Eğer nas, illetiyle beraber gelecek olursa, bu durumda nassı anlamada illetin tesiri olduğu ve hükmün tatbiki bu illete mebni olduğu usullerimizce de bilinmektedir. Velev ki bu hüküm, halis ibadetlerde olsa bile. Hilalin gözetlenmesini söyleyen hadis-i şerif, bu bapta tek değildir. Bilakis Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’den bu bapta sabit olan başka hadis-i şerifler de vardır ki bunlar ru’yetin gerekliliğini bir illete bağlamıştır.

Buhari, Müslim ve diğerlerinin rivayet etmiş olduğu bir hadis-i şerifte şöyle buyruluyor:

عن ابْن عُمَرَ  رضى الله عنهما  يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِىِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ  إِنَّا أُمَّةٌ أُمِّيَّةٌ لاَ نَكْتُبُ وَلاَ نَحْسُبُ الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا وَعَقَدَ الإِبْهَامَ فِى الثَّالِثَةِ وَالشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا. يَعْنِى تَمَامَ ثَلاَثِينَ

İbn Ömer (Allah onlardan razı olsun)’den rivayete göre kendisi Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in şöyle buyurduğunu haber veriyor:(Biz) yazamayan ve hesap edemeyen ümmi bir ümmetiz, ay şöyle, şöyle ve şöyledir. Bir keresinde Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) eliyle 29 diğer bir keresinde 30 gün olduğunu işaret etmiştir.[17]

Bu hadis-i şerifte Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem), ümmetin ümmiliğini yazma ve hesap yapamamasını, hilalin bizatihi gözle görülme şartına gerekçe yapmıştır.  Kameri ayın bazı kere 29 bazı kere de 30 gün olmasını yazma ve hesap yapmasını bilmeyen bir ümmetin hilali gözetlemekten başka bir yolla bilmesi mümkün olamayacaktır. Muhaddisler de bu hadis-i şerifi bu şekilde yorumlamışlardır.

İbn Hacer Fethu’l-Barî isimli kitabında bu hadis-i şerifin şerhinde şöyle demiştir: Yazmayı ve hesabı bilmeyenden maksat Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in zamanındakilerdir. Zira o zamanda kitabet ilmini bilen kişiler azdı. Hesaptan kastedilen de nücüm ilmidir. Bu da aynı şekilde o zamanda az kişinin sahip olduğu bir ilimdi. Bunun için oruç ve diğer hükümlerin ru’yet esasına bağlanması zorluğu kaldırmak için olmuştur.[18]

Aynı zamanda hilali gözetlemek bizzat maksut bir ibadet değildir. Bilakis kameri ayın başlamasını ve bitimini bildiren kitabet ve hesap yapmayı bilmeyen bir topluluk için kameri ayın başlangıç ve bitimini anlamayı kolaylaştıran bir vesiledir.[19]

Bahit risalesinde tek kişinin hilali gördüm demesine itibar edilmesi hakkında şöyle diyor: İmamlarımız arasında adil olan bir tek kişinin Ramazan hilalini gördüm demesine itibar edileceğinde ihtilaf yoktur. Semada görmeye mani illet olup olmaması bu hükmü değiştirmiyecektir. Ancak bu hüküm, o kişinin teferrudü yani tek kalması hataya ve yalana delil olmaması durumundadır. Zilhicce ayı her ne kadar İmam el-Kerhi ihtilaf etse de bize göre Ramazan ayı gibidir. Şevval ayı da Tahavi’nin rivayetine göre Ramazan gibidir.[20]Göz yanılmasından veya şahsi bir çıkarından dolayı yalan ve hatadan masum olmayan iki şahitten, hesabın daha sağlam olduğu da bir gerçektir. Hatta havanın bulutlu olmadığı bir zamanda tek bir şahidin şahadetinden bile hesap, daha sağlamdır. Hâlbuki selefimiz bunların şahitliklerini kabul etmişlerdir.[21]

Muhammed Bahit İrşadu Ehli’l-Mille ila İsbati’l-Ehille adlı risalesinde bu konuyu işledikten sonra özet olarak şunları söylemiştir:

Âlimlerimiz hangi alanda ihtisas sahibi olursa olusun, her hadisede ehl-i hıbre dediğimiz o konuyu bilen basiret sahibi kişilere müracaat etmişlerdir. Onlar gerek Kur’an’ı Kerim ve gerekse hadis-i şerifin lafızlarının manalarını anlamada lügat ehli olan kişilere müracaat etmişler ve onların kavillerini almışlardır. Aynı şekilde orucu bozan ve bozmayan şeylerin incelenmesinde tabiplerin görüşlerine müracaat etmişler ve onların verdiği bilgiler doğrultusunda hareket etmişlerdir. Ve diğer birçok meselede de bunu yapmışlardır.

Şaban, Ramazan ve diğer ayların tespitinde bizleri hesaba dayanmaktan men eden nedir? Bu iş bizim için müşkül olunca hangi neden bu konuyu bilen ehl-i hıbreye müracaattan bizleri alıkoyuyor? Hâlbuki onların bu konudaki verileri kesindir. Kur’an ayetlerine muvafıktır. Görülmez mi bu ilimle meşgul olan kişiler, hesaplarına binaen güneş veya ay falan günde falan saatte tutulacak diyorlar, dedikleri günde ve saatte tutuluyor. Ve bunda yanılmada olmuyor. Zira bu hesaplama tahminen değil rasat vasıtasıyla his ve müşahede yoluyla oluyor. Hilalin müşahedesine, şayet maniler olmasaydı görülmesinin mümkün olacağına dair verdikleri haberler, tevatür derecesine ulaşıyor. Her ne kadar haber verenlerin sayısı tevatür derecesine ulaşmıyor olsa da, sayılarının çok olması onların haberlerini yakin derecesine veya yakın olan zannı galip mertebesine ulaştırıyor. Ve kalpte de bu haberin doğruluğuna dair güven hâsıl oluyor. Nitekim bu manayı şu ayet-i kerime teyit ediyor:

فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ

“Öyle ise içinizden kim bu aya ulaşırsa, onu oruçla geçirsin.”[22]

Aya şahit olmak ya hazır olmak yani seferde olmamakla veya varlığını bilmekledir. Bu ikinci mana ayetten zahir olan manadır. Zira bilme manasında şahit olma orucun vacip olmasına sebeptir. Şer’an hilalin bulunması, hadis-i şeriflerin de beyan ettiği gibi, güneşin batışından sonra bulunmasıyladır.

Şöyle ki hilali gözetleyen kişi güneşin batımından sonra hilalin varlılığını bilirse oruç onun üzerine vacip olur. Bu bilgi gerek bizzat kendisinin hilali görmesiyle olsun ve gerekse güvenilir bir kişinin hilali gördüğüne dair verdiği haberle olsun veya Hâkimin emriyle olsun veya da felekilerin hesabının ayın varlılığına ve mani olmasaydı görülebileceğine dair verdiği haberle olsun müsavidir.

Sahih nazarın gerektirdiği yukarıda naklettiğimiz “Kuşeyri”nin su sözüdür:

Şayet hesap; bulut emsali bir mani olmasaydı hilalin, gözle görülebileceğini söyleyecek olursa buna itibar edilerek oruca başlanılmasının ve bitirilmesinin gerekliliği tahakkuk edecektir. Çünkü bu hüküm için görmenin hakikati şart değildir. Oruç ve iftarın ru’yet esasına bağlanması buna zıt değildir.

Muhammed Bahit; güneş battıktan sonra hilali görmenin mümkün olamayacağı durumlarda, sadece hesapla hilal vardır diyerek oruç tutulmasının vacip veya caiz olmasını da kabul etmiyor. Zira bu görüş mütekaddiminin ittifakına aykırıdır. Çünkü mücerret hilalin varlılığı orucu sabit kılmaz. Şer’i Şerif; hükmü, güneş battıktan sonra hilalin görülmesine bağlamıştır. Yukarıda nakledilen ihtilaf; fiili olarak görmek şart mıdır, yoksa mani olmasaydı ru’yetin fiilen tahakkuk edeceğine hesabın delaleti yeterli midir?

Bahit, ikinci görüşü benimsediğini ve bu görüşte de İmam Subki’nin tek olmadığını söylemiş ve sözlerine şu şekilde devam etmiştir: İbn Sureyç, Mudarraf, İbn Kuteybe, İmam Muhammed’in ashabından olan İbn Mukatil el-Razi de (Allah onlara rahmet et­sin) bu görüştedir ve kişiye dayanak olarak bunlar yeterlidir.

Bu görüş, hesaba itibar edilmez diyenlerin şu sözlerine de münafi değildir: “Şayet insanlar hesapla mükellef olsalardı bu onları sıkıntıya sokacaktı. Zira hesabı bilen sadece bazı fertlerdir.” Çünkü bu itiraz, bütün insanlar hesapla mükelleftir denilmesi durumunda tahakkuk eder. Hâlbuki bunu diyen hiç kimse olmamıştır. İbn Sureyç ve ona muvafakat edenler Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in (فاقدروا)takdir edin sözünü, Allah Teâlâ’nın bu ilmi kendilerine has kıldığı kişilere hitap olduğunu (فاكملوا العدة)sayıyı tamamlayın sözünün de genele hitap olduğunu söylemişlerdir.

Hesabı kabul etmeyen kişiler kutuplar gibi güneşin doğması veya batması bir aydan altı aya kadar uzayan yerlerde ne yapacaklar. O belde de oturanlar için güneş battıktan sonra hilali fiili olarak görmek mümkün müdür? Ve ya biri; orada yaşayanlar oruçla mükellef değillerdir diyebilir mi? Hâlbuki kamer güneşle beraber her ay birleşiyor ve ayrılıyor. Ayrılması da kamerî ayın başı oluyor. Ve bu olay dünya küresinin hiçbir yerinde değişmiyor. Ancak ihtilaf güneşin doğumunda ve batımında oluyor. Nasıl ki bu yerlerde namaz vakitleri için gölgenin bir misil veya iki misil olmasına, şafağın kaybolmasına bakılmıyor en yakın yere itibar ediliyorsa oruç içinde aynı şey yapılır.

Fecrin sadık veya kazip olması, gölgenin bir misil veya iki misil olması, ufuktaki rengin kırmızı, sarı veya beyaz olması, hükmün üzerine tevakkuf ettiği işler değildir. Bilakis bunlar; zamanın geçtiğini, muayyen vakitlerin nihayete erdiğini ve diğer muayyen vaktin başladığını bildiren alametlerdir.

Şer’i Şerif’in namazın farz olmasını ve edasını bu alametlere bağlaması, galibe itibarladır. Yoksa bu şu demek değildir: “Bu alametler bulunmayacak olursa namaz düşer”.

Hanefi kitaplarından el-Kenz ve diğerlerinin şafak kaybolmadan önce fecrin doğduğu beldelerde yatsı ve vitir namazları yoktur demesine, Bahit; risalesinin sonunda itibar edilmeyeceğini söylemiş ve risalesini şu sözleriyle bitirmiştir:

Şer’i Şerifin; güneşin doğmasıyla namazı, hilalin görülmesiyle orucu emretmesi birçok beldede, avam ve havassın ibadet vakitlerini anlayabilmelerine alamet olsun diyedir. Aynı şekilde Şer’i Şerif; bu vakitlere delalet eden rasat, hesap, saat emsali başka alametlere itibar edilmesini de yasaklamamıştır. Âlimler; innin/iktidarsız olan kişiye tanınan müddette, menopoz yaşının takdirinde ve diğer birçok fıkıh meselelerinde kameri sene olarak hesaba itibar etmişlerdir.  Keza şekilde Şemsi yıl ile Kameri yıl arasında on gün, bir günün üçte biri, bir günün onda birinin dörtte biri kadar fark olduğunu söylemişlerdir. Bu ise ancak hesapla bilinir.[23]

Netice olarak hilali gözetlemek asıldır, imkân olmadığı zaman hesaba itibar etmek caizdir.


Müslim, kitabu’s-Sıyam bab: Vucubu savmı Ranazan…

[2]Mevsuâtu’l-Fıkhiyye el-Kuveytiyye c:22 s:31

[3]Ümdetu’l-Kari Bab: Vucub’u Savmı Ramazan

[4]Fethu’l-Bârî 1773. hadisi şerifin şerhi

[5]İrşad’u ehl’il-milleti ila isbat’il-ehille s: 254

[6]Haşiyetu’l-Kalyübî, Kitabu’s-Siyam

[7]Tenbihu’l-ğafil ve’l-vesenan  ala ahkami hilali ramazan

[8]Bu her iki rivayette Zahiru’r-Rivayede vardır.

[9]İrşad’u ehli’l-milleti ila isbati’l-ehille s: 78

[10]Ebu Davut, İbn Mace  lafız ebu Davut, kitabu’t-tıp bab: en-Nucum

[11]Müslim, kitabu’s-Sıyam bab: Vucubu savmı Ranazan…

[12]Rahman Suresi /5

[13]İrşadu Ehli’l-Milleti ila İsbati’l-Ehille s: 249

[14]Ebu Davut, İbn Mace  lafız ebu Davut, kitabu’t-tıp bab: en-Nucum

[15]Avn’ul-Mabut Bab Tıp, Nucum 3406 hadisi şerif şerhi

[16]Ümdetü’l-Karî, Bab: Vucubu’s-Savmi Ramazan, Fethu’l-Barî İbn Hacer 1773. hadisi şerifin şerhi

[17]Buhari, Müsli lafız Müsli Kitab: Es-Sıyam Bab: Vucubu Savmı Ramazan

[18]Fethu’l-Barî İbn Hacer 1780. hadis-i şerifin şerhi, Bu konuyla alakalı Bak: Ümdetu’l-Karî, İrşadu’s-Sarî Şerhu’l-Buhari, Es-Sindi Haşiyetu’n-Nesaî

[19]Fetava Mustafa ez-Zerka s:161-162

[20]İrşad’u ehli’l-milleti ila isbati’l-ehille s: 82

[21]Fetava Mustafa ez-Zerka s: 162

[22]Bakara 185

[23]İrşad’u ehli’l-milleti ila isbati’l-ehille s:258-273

Up ↑