Tekfir meselesi (1-5) Ebubekir Sifil Hoca

ebubekirsifil

13 Temmuz’da bu köşede okuduğunuz “Bazı İtikadî Meseleser-4” başlıklı yazı üzerine, adını Ebu Zahid Muhammed Tekamul olarak yazan bir muhterem zattan, “Samimi Bir Nasihat” başlıklı bir e-posta aldım. Mesajında, “Ben Türkiye’de alim bir kimse tanımıyorum bugün hayatta olan. Dikkat edin yoktur demiyorum, tanımıyorum diyorum. Ancak tanıdıklarımın içine yazılarından tanıdıklarımı da dahil ediyorum. Sizi de yazılarınızın bir kısmını okuduğumdan bunların içine dahil ettiğimi açıkça söylemekten çekinmiyorum. Her ne kadar sizin yazılarınızda başkalarına nisbetle tutarsızlık ve çelişkilerin nisbeten az olduğunu görmüş olsam da, maalesef bazı tutarsızlıkların sizin yazılarınıza da bulaşmış olduğunu müşahade ettim” diyen nasihatçime huzurunuzda bir kere daha teşekkür ediyorum. Samimi, kardeşane ve “bilinçli, tutarlı” nasihatleşme, hatta tenkit müessesesinin ihyasında Ümmet için elbette sadece hayır vardır.

Daha sonra sözü yukarıda işaret ettiğim yazıya getiren Ebu Zahid kardeşim (eğer yaşı benden büyükse bu ifademi “ağabeyim” olarak okusun), orada İbn Teymiyye’nin tekfiri sadedinde yer verdiğim şu ifademi alıntılamış: “Önceki yazılarda da belirttiğim gibi bir sözün/görüşün küfür olduğunu söylemekle sahibinin kâfir olduğunu söylemek birbirinden farklı şeylerdir.”

Bu ifadem üzerine bana sarf, nahiv, belagat gibi mebadi-i ulumu bir kere daha ve ehlinden okumamı tavsiye etmiş, “küfr” kelimesinin masdar, “kâfir” kelimesinin ise “ism-i fail” olduğunu hatırlatarak “Küfr” işleyen (yani küfr sözü söyleyen veya küfr itiqadında olan) kimseye “kafir” denmiyecek de kime kafir denecek artık!” demiş.

Son olarak da İmam el-Kevserî’ye meylim sebebiyle bana bu nasihati yaptığını söylemiş ve son bir nasihatte daha bulunmuş: “Benim size acil nasihatim, sarf, nahw, mantıq gibi mebadii ulumu ehlinden tekrar bir okuyun (tabii Türkiye’de ehlini bulabilirseniz). Hem siz vebal altında kalmayın, hem de yazılarınızı okuyup meseleleri yanlış anlıyanların vebalini yüklenmeyin.”

Bu yazı üzerine kendisine şöyle bir mail attım:

“Ve aleykumusselam ve rahmetullah.

“Müslümanların birbirlerine nasihat etmesi hem bir vazife, hem de bir haktır. Bunu kabul ve gereğince amel edenlerden hiçbir zaman gocunmadım, rahatsız olmadım. Bilakis benim bir yanlışımı tesbit edip de söyleyene dua ve teşekkür ettim. Rabbime de hamdettim ki beni o hata üzere berdevam kılmadı.

“Siz de bu tarz tesbitleriniz mevcut ise ?ki öyle olduğu anlaşılıyor yazdıklarınızdan?, bunu bana bildirmenizi beklerim. Bildirin ki hakikat ise itiraf edeyim ve aleme de ilan deyim ki, ben şu şu konularda yanlış yapmışım. Düzeltiyor, düzeltmeme vesile olana dua ve teşekkür ediyor, ey okuyucular, sizden de özür diliyorum diyeyim.

“Küfür-kâfir meselesine gelince, iktibas ettiğiniz sözlerim, bizzat Muhammed Zâhid el-Kevserî merhumun tesbitidir. (Makâlât, “Fitenu’l-Mücessime” başlıklı makale) Hatta bu tesbit sadece ona ait de değildir. İlgili kaynaklarda bir sözü söylemenin küfür olması ile onu söyleyenin kâfir olduğunu söylemenin birbirinden farklı şeyler olduğu açıkça belirtilir. Zira küfür sözünü söyleyen kimse olabilir ki bilahare tevbe etmiş ve son nefesini mü’min olarak vermiştir. Hatta İmam el-Gazzâlî’nin söylediklerine bakarsanız, herhangi bir tevil sebebiyle bu türlü sözler söyleyenleri dahi tekfir etmek doğru değildir.

“Bu sebeple ulema, “elfaz-ı küfür” bahsinde “Bu sözü söylemek küfürdür” der; ama onu söyleyen için “kâfir” ifadesinin kullanılmasını doğru bulmaz.

“Muhabbetle kalın, Allah’a emanet olun.

Bu mailim üzerine ikinci bir mail atan nasihatçim, bu sefer de benim İmam el-Kevserî’nin sözünü yanlış anladığımı ve tahrif ettiğimi söylemiş ve eklemiş:

Zikrettiğiniz makalede Kevseri merhum İbni Teymiyye’nin ve Darimi’nin küfrlerinden bahsediyor ve onları açık ve seçik olarak tekfir ediyor, milletten, yani İslam milletinden, çıktıklarını söylüyor. Hatta ehl-i qıbleyi tekfir etmeyiz diyenlerin sözlerinin bunlara tatbik edilemeyeceğini sarahaten beyan ediyor. Ve hatta ondan sonra diyor ki “biz bir adamın küfrünü zikredersek bundan ancak onun milletten (yani İslam milletinden) çıkartan sözü söylediğini qasdederiz, söyleyenin kâfir olduğunu cezmetmeyiz çünki ihtimal ki tevbe etmiştir ve sonu khayrli olmuştur (ila akhirihi).” Şimdi burada açık seçik sarahaten kâfir olduğunu, İslam milletinden çıktığını söylüyor, bunun anlaşılmayacak neresi var? İslam milletinden çıkan ne olur, kâfir olur? Müslüman ile kâfir arasında üçüncü başka bir şey yokdur ki. Onun için meseleleri anlıyamıyorsunuz, bari kendi yanlıs anlayışınıza göre tefsir ve tewil ile tahrif etmeyin diyorum. Hatta Kewseri merhum bundan sonra daha da ilave ediyor ve İbni Teymiyye’yi tekfir ettiğini “sonradan tevbe etmiş olma ihtimali” meselesini zikrederek teyid ediyor. Eğer İbni Teymiyye küfr itiqadı ve sözleri ile kâfir olmamış olsa, sonradan tevbeye ne hacet. Kewseri merhumun sözünden çok net bir şekilde anlaşıldığı şekilde İbni Teymiyye küfr sözü ile kâfir olmuştur ancak ihtimaldir ki sonradan bu küfründen tevbe edip tekrar iman etmiştir demektir bu söz. Çünki küfr sözünü söyleyince kâfir olmamış olsa “sonradan tevbe etmiş olması muhtemeldir” sözüne hiç hacet kalmaz.”

Gördüğünüz gibi hayli önemli bir problemle karşı karşıyayız. Devamı Cumartesi’ye inşaallah.

Tekfir meselesi (2)

Tekfir meselesi uzun zamandan beri gündemdeki yerini koruyor. Daha önce metninin bir kısmını verdiğim okuyucu mektubunu vesile edinerek bu mesele hakkında izahat yapmak, kaçınılamayacak bir borç oldu.

Bu senenin 29 Haziran’ında bu köşede İmam el-Gazzâlî’nin el-İktisâd fi’l-İ’tikâd’ından tekfirle ilgili mutlaka okunması gereken bir nakil yapmıştım. (1) Burada onu tekrar etmeyeceğim. Yine İmam el-Gazzâlî, Faysalu’t-Tefrika’da tekfirle ilgili olarak bir tavsiye, bir de kural zikreder.

Tavsiyesi şudur: “Lâ ilâhe illallâh Muhammedun Resûlullâh dedikleri ve buna aykırı davranmadıkları sürece Ehl-i Kıble hakkında dilini mümkün mertebe tut. Buna aykırı davranmak, bir özre mebni olsun veya olmasın Hz. Peygamber (s.a.v) adına yalan uydurmayı caiz görmektir. (Bunu yapmadıkları sürece) Ehl-i Kıble’nin tekfirinde tehlike vardır. Dilini tutmakta ise tehlike söz konusu değildir.”

Kuralı ise şöyle zikreder: “Nazariyatın iki kısım olduğunu bilmendir: Akaid esaslarına müteallik olanlar ve fürua müteallik olanlar. İman esasları üçtür: Allah Teala’ya, peygamberlere ve ahiret gününe iman. Bunlar dışında kalan hususlar (imanın) füru(u) dur. Bil ki, esasen furüda tekfir yoktur. Bir tek mesele bunun istisnasıdır: Bir kimsenin, Hz. Peygamber (s.a.v)’den tevatüren bilinen dinî bir aslın inkârı. Bunun dışında, fer’iyyatın bir kısmında ?fıkhî meselelerde olduğu gibi? (delile aykırı davrananı) hatalı olduğunu söyleme, diğer bazılarında ise ?İmamet (hilafet) ve Sahabe’nin ahvaliyle ilgili hatalı tutumlar sebebiyle bid’atçi olduğunu söyleme söz konusudur?” (2)

İmam el-Gazzâlî, fer’î meselelerde Efendimiz (s.a.v)’i tekzip ihtiva eden her tavrın küfür olduğunu ve sahibinin tekfir edileceğini söyledikten sonra, mezkûr 3 iman esası konusunda şöyle bir ilke koyar: “Yapısı te’vile müsait olmayan, tevatüren nakledilen ve hilafına delil ikame edilmesi düşünülemeyen her hususa muhalefet, mahza tekziptir.”

Buna örnek olarak haşr-ı cismaniyi ve Allah Teala’nın cüz’iyyatı/kullarının işlerinin tafsilatını bilmesini inkârı zikreder ve şöyle der: “Bu üç hususta, uzak bir mecaz yoluyla dahi olsa tevil ihtimalinin yol açtığı bir hüküm söz konusu olursa, bu durumda delile bakarız. Eğer kesin ise, gereğini benimsemek icap eder. Ancak eğer o meselenin avama açılmasında ?anlayışları kıt olduğu için? bir zarar söz konusu ise, onu açmak bid’attir. Şayet söz konusu delil kat’î olmayıp, zann-ı galip ifade ediyorsa ve bunun yanında dine bir zararı da bilinmiyorsa ?Mu’tezile’nin Allah Teala’nın (ahirette) görülmesini inkârı böyledir?, bu, bid’attir, küfür değildir.

“Söz konusu hükmün zararlı olduğu açıkça bilinirse, bu durumda mesele içtihada ve değerlendirmeye kalır. Böyle kimsenin tekfir edilmesi de, edilmemesi de ihtimal dahilindedir.”

Buna misal olarak, tasavvuf iddiasında bulunan bazı sapık kimselerin, belli bir makama eriştikten sonra kendilerinden şer’î tekliflerin düştüğü yolundaki hezeyanlarını zikreder ve şöyle der: “Her ne kadar böyle bir kimsenin cehennemde ebedî azap göreceği meselesi kesin değil ise de, öldürülmesi gerektiğinde şüphe yoktur. Böyle birisinin katli, yüz kâfirin katlinden efdaldir. Zira onun dine vereceği zarar, kâfirlerin zararından daha büyüktür.”

İmam el-Gazzâlî’nin tekfirin mahiyeti konusundaki sözleri ile bugünkü yazıyı noktalayalım: “Tekfir, şer’î bir hükümdür ki, tekfir edilen kişinin canını ve malını (öldürülmesini ve malının müsaderesini) mübah kılar ve cehennemde ebedî olarak kalacağını ifade eder. Kaynağı, diğer şer’î ahkâmın kaynağı gibidir. Kimi zaman yakînen idrak edilir, kimi zaman zann-ı galip ile. Kimi zaman da hakkında tereddüt edilir. Tereddüdün söz konusu olduğu durumlarda tekfirde tevakkuf etmek evladır. Tekfirde acele etmek, cehalete mağlup olmuş kimselerin tabiatlarına hakim olan bir tutumdur.

“Burada bir diğer kaideye dikkat etmek gerekir: Bazan muhalif, mütevatir bir nassa muhalefet ve onun müevvel (tevil edilmiş) olduğunu iddia eder. Ancak bu tevilin dilde uzaktan ya da yakından bir aslı yoktur. İşte bu küfürdür ve bu tevili yapan ?her ne kadar tevil yaptığını söylese de?, mükezzib (Hz. Peygamber (s.a.v)’i yalanlayan) kimsedir.” (3)

Devam edecek

1) Bkz. http://www.ebubekirsifil.com/index.php?sayfa=detay&tur=gazete&no=771.

2) İmam el-Gazzâlî, Faysalu’t-Tefrika, 61-2.

3) A.g.e., 64-6.

TEKFİR MESELESİ-3

 

İmam el-Gazzâlî’nin bir önceki yazıda naklettiğim ifadeleri tekfir konusunda benimsenmesi gereken tutumu açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Buna göre,

1. Allah’a iman, Peygamberlere iman ve ahirete iman imanın aslıdır. Bunların dışında kalan hususlarsa bunlara bağlı olmak anlamında fer’îdir. Bu itikadî hususlara taalluk eden ve tevatürle sabit olan bir meseleyi inkâr küfürdür.

2. Yapısı tevile müsait olmayan, tevatüren nakledilen ve hilafına delil ikame edilmesi düşünülemeyen her hususa muhalefet küfürdür.

3. Fer’î meselelerde dahi olsa Efendimiz ‘(s.a.v)’i yalanlama anlamına gelen her tutum küfürdür.

4. Delile dayalı tevil söz konusu ise ve delil kat’î ise gereği benimsenir; zann-ı galip bildirecek derecede zannî ise ve tevilin dine bir zararı yoksa tevili yapan kimse tekfir edilmez, tebdi edilir (bid’atçi olduğu söylenir).

5. Mütevatir bir nassa, tevil yapmak suretiyle muhalefet edildiğinde bakılır; tevilin dilde uzaktan ya da yakından bir aslı yoksa bu tutum da küfürdür.

Bütün bu hususlarda bir kimsenin tekfir edilebilmesi için birtakım şartların bulunması ve birtakım engellerin mevcut olmaması gerekir. Bunları şöyle maddeleştirebiliriz:

1. Aklı başında bulunmak. Ne söylediğinin farkında olmak ve cunun (delilik) gibi bir durumda olmamak.

2. Özgür iradesiyle hareket ediyor olmak; baskı altında bulunmamak.

3. Üzerinde konuştuğu meselenin cahili olmamak; bilgi ve birikim sahibi bulunmak.

Bu şartları taşıyan bir kimse, İmam el-Gazzâlî’nin yukarıda naklettiğim maddelerde zikrettiği tutumlardan birini sergilerse, yaptığı işin küfür olduğu söylenir.

Bu ön bilgileri verdikten sonra meselenin aslına gelecek olursak;

Bir görüş, söz veya tavır küfür olduğu halde onu benimseyip söyleyen muayyen bir kimsenin kâfir olduğu söylenebilir mi, söylenemez mi? Doğru olan, bu yazının yazılmansa sebep olan okuyucumun söylediği gibi, “Küfr” işleyen (yani küfr sözü söyleyen veya küfr itiqadında olan) kimseye “kafir” denmiyecek de kime kafir denecek?” tavrını benimsemek mi, yoksa “bir sözün, görüşün veya tutumun küfür olduğunu söylemek başka, onu benimseyip söyleyen muayyen bir kemsinin kâfir olması başka şeydir” demek mi?

İsterseniz önce geçen yazılarda ismi geçen Zâhid el-Kevserî merhumdan bir alıntı ile başlayalım: O, el-Beyhakî’nin el-Esmâ ve’s-Sıfât’ına yazdığı ta’liklerden birinde, “Allah’ın indirdikleriyle hükmetmeyenler kâfirlerin ta kendileridir” mealindeki 5/el-Mâide, 44. ayeti üzerinde dururken şunları söyler:

“İbn Abbâs’ın dediği gibi: “Onlar kâfirdir (ancak), Allah’ı ve ahiret gününü inkâr eden kâfirler gibi değildirler. Ğarîbeyn sahibi el-Herevî şöyle demiştir: “el-Ezherî’ye, Kur’an’ın mahluk olduğu görüşünü benimseyen kimseye “kâfir” denip denemeyeceği sorulduğunda, “Onun söylediği söz küfürdür” dedi. Soru üç kere tekrarlandı. Ancak o, ilk söylediğini söylemeye devam etti. En sonunda şöyle dedi: “Bazan Müslüman da küfür sözü söyler.”

el-Kevserî merhum, bu ifadeleri İbnu’l-Esîr’in en-Nihâye’sinden nakletmiştir.[1]

Onun bu notu düştüğü yerde el-Beyhakî de tam bu meseleyi işlemektedir. İmam eş-Şafi’î’nin, ihtilaflarını düşmanlık derecesine taşımadıkları sürece ehl-i bid’atin şahitliğinin kabul edileceği görüşünü nakleden el-Beyhakî şöyle devam eder: “Ulemamız, ehl-i ehvanın (ehl-i bid’atin) tekirinde ihtilaf etmiştir. Onlardan bir kısmı, ehl-i bid’atin görüşlerine göre meseleyi tafsil ederek onları tekfir etmiştir. Bu görüşü benimseyenler, eş-Şâfi’î’nin, bid’atçinin şahitliğinin kabul edileceği ve arkasında namaz kılınabileceği görüşünü, bid’ati küfre varmayan bid’atçilere tahsis etmişlerdir.

“Onları tekfir etmeyen ulemamıza göre ise, eş-Şâfi’î, Kur’an’ın mahluk olduğunu iddia etmenin küfür olduğunu söylerken, kişiyi dinden çıkarmayan kürü (küfrün dûne küfr) kasdetmiştir.

“Ebû Süleymân el-Hattâbî (rh.a), tevil yapan ve tevilinde hata eden ehl-i bid’ati tekfir etmez, şahitliklerini kabul ederdi. Yeter ki Haricî ve Rafızîler, işi Sahabe’yi tekfire vardırmasınlar ve Kaderiyye, işi, kendilerine muhalif olan Müslümanları tekfir etmeye, kazalarının caiz olmadığını, kendilerine karşı silah çekip kanlarını akıtmanın mübah olduğunu söylemeye kadar vardırmasın…”[2]

Devam edecek


[1] İbnu’l-Esîr, en-Nihâye, IV, 186.

[2] el-Beyhakî, el-Esma ve’s-Sıfat, 257-8.

 

TEKFİR MESELESİ-4

İbnu’l-Hümâm, fasık kimsenin imameti bahsini işlerken, el-Muhît’ten, “Fasık veya bid’atçinin arkasında namaz kılan kimse, cemaatle namaz sevabını alır; ancak müttaki kimsenin arkasında namaz kılanın sevabını elde edemez” hükmünü naklettikten sonra tafsilata girer ve sözü bid’atçinin tekfiri meselesine getirir. Bu konuda imamlardan çeşitli nakillerde bulunduktan sonra şöyle der: “Bil ki, İmam Ebû Hanîfe ve eş-Şâfi’î’den (Allah onlara rahmet eylesin), bid’atçilerden ehl-i kıble olan hiç kimsenin tekfir edilmemesi görüşü sabit olduğu halde, zikrettiğimiz ehl-i ehva (bid’atçi) kimselerin küfrüne hükmedilmesinin (iki hüküm arasındaki tenakuzun) açıklaması şöyledir: Bu inancın kendisi küfürdür, bu inancı benimseyen kimse, küfür olan bir inancı benimsemiştir. Her ne kadar bu kimse tekfir edilmese de, durum böyledir. Onun tekfir edilmemesi, hakka ulaşmak için bütün gücünü sarf etmesi sonucu bu görüşe kail olması sebebiyledir.

“Ancak fukahanın, böyle kimsenin arkasında kılınan namazın batıl olduğunu kesin bir dille ifade etmiş olması bu açıklama tarzımızı doğrulamamaktadır. Bununla birlikte eğer buradaki adem-i cevaz görüşü, bunların arkasında namaz kılma fiilini işlemenin helal olmadığı anlamına yorulursa, o zaman problem kalmaz. Zira bir kimse, böyle birisinin arkasında namaz kılacak olursa, her ne kadar bu fiili helal değilse de, bu, kıldığı namazın sıhhatine mani değildir. Böyle izah edilirse ne ala, yoksa mesele çözümsüz (müşkil) dür.”[1]

Ali el-Karî, İbnu’l-Hümâm’ın üzerinde durduğu bu işkâlin çözümü sadedinde şunları söyler: “Bu meselenin çözümü konusunda şöyle düşünmenin mümkün olduğu açıktır: Fukahanın, ihtiyaten böyle bid’atçilerin arkasında namaz kılmanın butlanını kesin bir dille ifade etmiş olması, bu kimselerin kâfir olduğuna kesin bir şekilde inanmış olmalarını gerektirmez. Görmez misin ki fukaha, Hicr’in[2] Kâbe’den olmadığını kesin bir şekilde ifade etmemiş olmakla birlikte, Hicr’e doğru namaz kılmanın da batıl olduğunu ihtiyaten söylemiştir. Hatta fukaha, zanlarının gereği olarak Hicr’in Kâbe’den olduğuna ve tavafın Hicr’in dışından yapılmasına hükmetmiştir.”[3]

Ehl-i bid’atin tekfiri meselesini en tafsilatlı şekilde işleyenlerden birisi Kadı Iyâd’dır. eş-Şifâ’da mezhep imamlarının ve alimlerin konu hakkındaki kanaatlerini, Ali el-Karî’nin şerhiyle birlikte bu eserden mütalaa etmekte mutlak fayda var. Burada kısa bir özetini vereyim:

Bid’at ehlinin tekfiri meselesinde Selef’in ve sonra gelen ulemanın ihtilaf ettiğini zikrettikten sonra[4] (Ali el-Karî burada bid’at ehlinin tekfir edilmeyeceği görüşünü İmam el-Eş’arî ile Eş’arîler’in ekseriyeti ile İmam Ebû Hanîfe ve Hanefî fukahasının ekserisine ait olduğunu söyler), İmam Mâlik ve ashabının ihtilaflı görüşlerinin zikrine geçer. Burada İmam Mâlik’ten ve ashabından nakledilenlerin çoğunluğunun, bid’at ehlinin tekfir edilmeyeceği istikametinde olduğunu belirtir.

Daha sonra Selef alimlerinin, fukahanın, muhaddislerin ve kelamcıların ekseriyetinin, bid’at ehlinin tekfir edileceği görüşünde olduğunu söyler ve örnek olarak bazı isimler zikreder. Bir tevile dayalı olarak benimsediği görüşün yol açtığı netice küfre varan ve fakat küfrü amaçlamayan bir kimsenin durumu hakkında Selef’in ekserisinin tekfir, fukaha ve kelamcıların ekserisinin ise adem-i tekfir görüşünde olduğunu belirtir.

En az bi’at ehlinin tekfir edilmeyeceğini söyleyenlerin görüşü kadar, onlardan tevbe etmelerinin isteneceğini, etmezlerle öldürüleceklerini söyleyen ulemanın bu görüşü de önem taşımaktadır. Zira bu ulemadan birçoğundan nakledilen hükmün sonunda miraslarının vereselerine verileceği hükmü yer almaktadır ki, bu da onların küfren değil, hadden öldürüleceklerini gösterir.

Bu söylenenler, ulema ve fukaha arasında ehl-i bid’atın tekfir edileceğini söyleyenler bulunmadığı anlamına elbette gelmez. Benim de böyle bir kastım yok zaten. Mesele, küfür sözünü söylemek ile tekfir edilip mürted muamelesine tabi tutulmak arasındaki farkın tebellür ettirilmesidir.

Devam edecek


[1] İbnu’l-Hümâm, Fethu’l-Kadîr, I, 304.

[2] Kâbe ile “hatîm” denen yarım daire şeklindeki duvar arasında kalan ve altın oluğun altına rastlayan yer.

[3] Ali el-Karî, Minahu’r-Ravdi’l-Ezher fî Şerhi’l-Fıkhi’l-Ekber, 428-9.

[4] Kadı Iyâd, eş-Şifâ (Ali el-Karî şerhi ile birlikte), II, 493 vd.

 

TEKFİR MESELESİ-5

 

Küfür bir sözü söylemenin veya küfür bir fiili işlemenin kişiyi her hal-u kârda kâfir yapacağını söylemenin isabetli olmadığını, birkaç yazı boyunca yaptığım nakiller yeterince anlatıyor. Bu yazıda son bir nakle daha yer vererek meseleyi toparlamaya çalışacağım.

İmam Ebû İshâk eş-Şâtıbî, el-İ’tisâm’da, “müteahhirundan biri” diyerek ismini zikretmediği bir alimden, bid’at fırkalar içinden, kâfir olduklarında bütün Müslümanların ittifak ettiği kesimlerin özelliklerini nakletmiştir. Bu özellikler, –Sebeiyye’nin Hz. Ali (r.a) hakkındaki itikatlarında olduğu gibi– Allah Teala’ya ortak koşmak, –Cenahiyye gibi– Allah Teala’nın mahlukata hulul ettiğine inanmak, –Gurabiyye gibi– Efendimiz (s.a.v)’in risaletini inkâr anlamına gelen bir inancı benimsemek yahut haramları helal kabul, farzları iskat ve –Gulat-ı Şia gibi– Efendimiz (s.a.v)’in getirdiklerini inkâr etmek gibi şeylerdir.

Yine o alime göre, zikredilenlerin dışında kalan inançlar arasında, kişiyi kâfir yapmaması uzak bir ihtimal olmayanlar da vardır. Bunu bu şekilde nakleden eş-Şâtıbî, o alimin bu meseleler hakkında uzun uzadıya zikrettiği deliller bulunduğunu belirtir ve onlara yer vermeyeceğini söyleyerek şöyle der: “Ancak üstadlardan duyup dinlediğimiz şudur: Muhakkik usulcüler, sonuç itibariyle küfür olan şeylerin, halde küfür olmadığını söylemişlerdir.[1]

“Lazım-ı mezhep mezhep değildir” kaidesini hatırlatan bu tesbit ile birlikte, küfür bir sözü söyleyen veya küfür bir görüşü benimseyen herkesin niçin kâfir sayılmayacağını –delilik, bunaklık, ikraha maruz kalma… gibi arızî durumları dışarıda bırakarak– şöyle özetleyebiliriz:

1. İmam el-Gazzâlî’nin ta’liline göre o kimse, –mesele tevile müsait ise– tevil sonucu o hükme varmıştır.

2. İbnu’l-Hümâm’ın ta’liline göre o kimse –hakkında ihtilaf edilmiş olan– o mesele hakkında doğruya ulaşmak için bir cehd ve gayret (içtihad) göstermiştir.

3. Ali el-Karî’nin ta’liline göre bu durumdaki kişinin tekfir edilmesi ihtiyat sebebiyledir. Yani insanların gevşeklik göstererek o görüşü benimseme eğilimine girmesini engellemek için böyle davranmışlardır.

4. el-Kevserî’nin ta’liline göre o kimsenin ölmeden önce tevbe etmiş olma ihtimali vardır.

5. Sonucu küfre çıkan bir görüşü benimseyip savunmanın, o sonucu kasdetmedikçe küfür olmaması.

Bütün bunlar, bir müslümanı tekfir ederken riayet edilmesi gereken noktalar hakkında bize yeterli fikri verebilecek keyfiyette tesbitlerdir. Her ne kadar buraya yansıtmadıysam da, ilgili kaynaklarda, kendisini kâfir yapmadığı bu durumlarda dahi küfür bir söz söyleyen kimsenin tevbeye davet edileceği, etmezse ta’zir cezasıyla cezalandırılacağı konusunda ciddi uyarılar mevcuttur. Dolayısıyla bu yazdıklarımdan, küfür sözü söylemenin hafife alınabilecek bir davranış olduğu şeklinde bir sonuç çıkarılması kesinlikle hedeflemediğim, arzu etmediğim ve onaylamadığım bir istintaç olacaktır!..

Aynı şekilde bu seri yazıyı yazarken, kendisini İslam’a nisbet eden fırkaların içinde görüşleri küfre varan ve bu sebeple ulema tarafından fiilen tekfir edilen kimseler bulunduğu gerçeğini göz ardı ediyor değilim. Bu yazının maksadı “kimlerin tekfir edildiğini” değil, “kimleri tekfir edilmediğini” ortaya çıkarmak olduğundan, konunun bu yönü üzerinde durmayı zait addediyorum. İnşaallah yazdıklarım, en azından üzerinde ulemanın ihtilaf ettiği hususlarda tekfir müessesesini işletmeden önce bir kere daha düşünülmesine vesile olur.

Doğruya uyaştıran Allah Teala’dır.


[1] eş-Şâtıbî, el-İ’tisâm, II, 413.

Advertisements

Comments are closed.

Up ↑

%d bloggers like this: